Wiara
Wierzę: wyznania wiary
Dwa wyznania wiary, które dzielą prawie wszystkie Kościoły, w całości i zdanie po zdaniu, z miejscami w Biblii, gdzie to jest napisane.
Credo znaczy „wierzę”. Wyznanie wiary mówi w kilku zdaniach, w co chrześcijanie wierzą razem: o Bogu Ojcu, o Jezusie, o Duchu Świętym i o tym, co Bóg obiecuje. Nie zastępuje Biblii: jest streszczeniem, które możesz zapamiętać, wypowiedzieć przy chrzcie i modlić się nim razem z innymi. Dwa z nich katolicy, prawosławni i większość protestantów dzielą już od piętnastu wieków.
Kiedy kogoś kochasz, mówisz to na głos. Tak samo chrześcijanie mówią razem na głos, w co wierzą o Bogu, w kilku zdaniach, których możesz nauczyć się na pamięć. To się nazywa wyznanie wiary.
Już w samej Biblii
Pierwsi wierzący streszczali swoją wiarę w krótkich zdaniach. Z nich wyrosły wyznania wiary.
Słuchaj, Izraelu, Pan jest naszym Bogiem – Pan jedynie.
Najstarsze „wierzę” w Biblii, do dziś odmawiane codziennie w judaizmie. Jezus nazywa je pierwszym przykazaniem.
Powtórzonego Prawa 6,4Jezus jest Panem.
Najkrótsze wyznanie wiary w Nowym Testamencie, być może wypowiadane przy chrzcie. W świecie, w którym mówiono „cesarz jest panem”, było to odważne zdanie.
Rzymian 10,9Chrystus umarł – zgodnie z Pismem – za nasze grzechy, został pogrzebany, zmartwychwstał trzeciego dnia.
Paweł przekazuje tu to, co sam „przejął”: stałą formułę, kilka lat po Wielkanocy. Uczeni widzą w niej jeden z najstarszych tekstów chrześcijańskich.
1 Koryntian 15,3–5On, istniejąc w postaci Bożej… ogołocił samego siebie… Jezus Chrystus jest Panem.
Pieśń o drodze Jezusa od Boga aż do krzyża i z powrotem na najwyższe miejsce. Wielu komentatorów uważa, że Paweł cytuje istniejący już hymn.
Filipian 2,6–11
Dwa wyznania wiary
Wybierz wyznanie i dotknij zdania: przeczytasz, co znaczy i gdzie mówi o tym Biblia.
Skład Apostolski
II–VIII wiek
Wyrósł z pytań, które w Rzymie zadawano przy chrzcie („Czy wierzysz w Boga Ojca…?”), z tak zwanego starorzymskiego symbolu wiary, który Rufin z Akwilei objaśniał już około 400 roku. Pełny tekst, jaki znamy dziś, pojawia się w VIII wieku. Opowieść, że każdy z dwunastu apostołów dodał do niego jedno zdanie, jest legendą; nazwa mówi, że streszcza on wiarę apostołów.
Dotknij zdania, aby je rozwinąć.
Wierzę w Boga, Ojca wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi.
Wszystko zaczyna się od Boga: On wszystko stworzył, a Jezus uczy nas nazywać Go „Ojcem”. Wszechmogący znaczy: nic nie wymyka się Jego trosce.
I w Jezusa Chrystusa, Syna Jego jedynego, Pana naszego,
„Chrystus” to greckie tłumaczenie słowa „Mesjasz”, namaszczony. „Jedyny” mówi, że On jest Synem w wyjątkowy sposób, inaczej niż my stajemy się dziećmi Bożymi. „Pan” to tytuł, którego grecka Biblia używa dla samego Boga.
który się począł z Ducha Świętego, narodził się z Maryi Panny,
Jezus jest prawdziwym człowiekiem, z matką i datą urodzenia. A Jego przyjście jest dziełem samego Boga, nie ludzkim planem.
umęczon pod Ponckim Piłatem, ukrzyżowan, umarł i pogrzebion;
Nazwisko z historii w środku modlitwy: Piłat był rzymskim namiestnikiem Judei mniej więcej od 26 do 36 roku. Tak wyznanie mówi, że to naprawdę się wydarzyło, w konkretnym miejscu i czasie.
zstąpił do piekieł, trzeciego dnia zmartwychwstał;Kościoły mówią to inaczej:
Jezus naprawdę umarł, jak każdy człowiek, i poszedł do miejsca umarłych. Słowo „piekła” oddaje tu łacińskie inferi, „to, co w dole”: krainę umarłych (hebrajskie szeol, greckie hades), a nie miejsce kary. Katechizm nazywa ją też otchłanią. Trzeciego dnia zmartwychwstał.
Kościoły mówią to inaczej: Katolicy i luteranie w Polsce mówią „zstąpił do piekieł”; Katechizm Kościoła Katolickiego wyjaśnia to jako zstąpienie do otchłani, krainy zmarłych. Kościoły różnie to rozumieją: katolicy i prawosławni widzą Chrystusa, który uwalnia sprawiedliwych z dawnych czasów (na wschodnich ikonach wyciąga Adama i Ewę z grobu); luteranie zwycięstwo, które On tam ogłasza; Katechizm Heidelberski (pytanie 44) piekielną trwogę, którą przeżył już na krzyżu.
wstąpił na niebiosa, siedzi po prawicy Boga Ojca wszechmogącego;
Prawica to miejsce honoru obok króla. Jezus nie odszedł: On króluje i wstawia się za nami.
stamtąd przyjdzie sądzić żywych i umarłych.
Historia dokądś zmierza. Ten, kto sądzi, to ten sam, który za nas umarł: to sprawia, że sąd jest poważny, a jednocześnie jest nadzieją.
Wierzę w Ducha Świętego,
Trzecia osoba Boga, która w Pięćdziesiątnicę zstąpiła na uczniów i dziś mieszka w wierzących. Więcej przeczytasz na stronie o Duchu Świętym.
święty Kościół powszechny, świętych obcowanie,Kościoły mówią to inaczej:
„Powszechny” to polskie słowo na greckie katholikos: obejmujący całość, na całej ziemi. Kościół jest święty, bo należy do Boga, a nie dlatego, że jego członkowie są doskonali. Świętych obcowanie: wszyscy wierzący należą do siebie nawzajem, tutaj i ponad śmiercią.
Kościoły mówią to inaczej: Polski tekst katolicki mówi „święty Kościół powszechny”, a nie „katolicki”: to samo greckie słowo w polskim przekładzie. Luteranie w Polsce mówią „święty Kościół powszechny” albo „święty Kościół chrześcijański”. Przy świętych obcowaniu katolicy i prawosławni myślą też o świętych w niebie, którzy modlą się za nas; protestanci przede wszystkim o więzi między wszystkimi wierzącymi.
grzechów odpuszczenie,
Serce Ewangelii: kto przychodzi do Boga, dostaje nowy początek. Nie zasłużony, ale dany.
ciała zmartwychwstanie,Kościoły mówią to inaczej:
Chrześcijanie nie mają nadziei na duszę, która ucieka z ciała, ale na całego człowieka, który zmartwychwstaje, z nowym ciałem, jak Jezus.
Kościoły mówią to inaczej: Polski tekst mówi dosłownie, tak jak łacińskie carnis resurrectionem: „ciała zmartwychwstanie”. Wyznanie nicejsko-konstantynopolitańskie mówi o tej samej nadziei innymi słowami: „wskrzeszenie umarłych”.
żywot wieczny. Amen.
Życie, które się nie kończy i zaczyna się już teraz: Jezus nazywa je poznawaniem Boga. „Amen” to hebrajskie „tak jest”, „na pewno”.
Wyznanie wiary nicejsko-konstantynopolitańskie
325 / 381
Sobór w Nicei (325) napisał pierwszą wersję, przeciw nauce Ariusza, że Syn jest stworzony. Sobór w Konstantynopolu (381) rozszerzył część o Duchu Świętym. Sobór w Chalcedonie (451) odczytał tekst w takiej postaci, jaką znamy dziś. To jedyne wyznanie wiary, którego katolicy, prawosławni i większość protestantów używają wspólnie.
Dotknij zdania, aby je rozwinąć.
Wierzę w jednego Boga, Ojca wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi, wszystkich rzeczy widzialnych i niewidzialnych.
Zaczyna się od „Słuchaj, Izraelu”: jest jeden Bóg. Także to, czego nie widzimy, na przykład aniołów, On stworzył.
I w jednego Pana Jezusa Chrystusa, Syna Bożego Jednorodzonego, który z Ojca jest zrodzony przed wszystkimi wiekami.
Syn nie zaczyna istnieć w Betlejem. Był już „na początku”, przed stworzeniem świata.
Bóg z Boga, Światłość ze Światłości, Bóg prawdziwy z Boga prawdziwego. Zrodzony, a nie stworzony, współistotny Ojcu,
To jest odpowiedź na naukę Ariusza. „Zrodzony, a nie stworzony”: to, co robisz, jest inne niż ty, a to, co się z ciebie rodzi, jest z twojego rodzaju. „Współistotny” (gr. homoousios): Syn jest tak samo w pełni Bogiem jak Ojciec.
a przez Niego wszystko się stało.
Ojciec stworzył wszystko przez Syna, przez Słowo. Dlatego Syn nie jest częścią stworzenia.
On to dla nas, ludzi, i dla naszego zbawienia zstąpił z nieba.
Dlaczego przyszedł? Dla nas, żeby nas zbawić. To jest powiedziane jeszcze przed Jego narodzeniem.
I za sprawą Ducha Świętego przyjął ciało z Maryi Dziewicy i stał się człowiekiem.
Bóg naprawdę staje się człowiekiem, z ciałem, głodem i łzami. Nie jest Bogiem, który tylko się przebiera.
Ukrzyżowany również za nas, pod Poncjuszem Piłatem został umęczony i pogrzebany.
„Za nas”: nie tylko umarł, ale umarł zamiast nas i dla naszego zbawienia.
I zmartwychwstał dnia trzeciego, jak oznajmia Pismo.
Te słowa pochodzą z 1 Kor 15 (tam: „zgodnie z Pismem”): zmartwychwstanie wpisuje się w to, co Bóg obiecywał od dawna.
I wstąpił do nieba; siedzi po prawicy Ojca.
On żyje i króluje; człowiek Jezus jest teraz u Boga.
I powtórnie przyjdzie w chwale sądzić żywych i umarłych, a królestwu Jego nie będzie końca.
Anioł powiedział to już Maryi: Jego panowaniu nie będzie końca.
Wierzę w Ducha Świętego, Pana i Ożywiciela,
Dodane w 381 roku: Duch nie jest siłą, lecz Panem, tak jak Ojciec i Syn. On daje życie, jak przy stworzeniu świata.
który od Ojca i Syna pochodzi.Kościoły mówią to inaczej:
W tym wierszu Wschód i Zachód się różnią: zobacz niżej przy filioque.
Kościoły mówią to inaczej: W pierwotnym greckim tekście z 381 roku, którym modlą się kościoły prawosławne, jest: „który od Ojca pochodzi”. Kościół łaciński dodał „i Syna” (filioque). Katolicy i wielu protestantów to mówią, prawosławni nie.
Który z Ojcem i Synem wspólnie odbiera uwielbienie i chwałę; który mówił przez Proroków.
Duch otrzymuje tę samą cześć co Ojciec i Syn. I to On mówił przez proroków: Biblia jest Jego dziełem.
Wierzę w jeden, święty, powszechny i apostolski Kościół.Kościoły mówią to inaczej:
Cztery znamiona: jeden (jeden Pan, jedna wiara), święty (należy do Boga), powszechny (dla całego świata) i apostolski (zbudowany na fundamencie apostołów).
Kościoły mówią to inaczej: Polskie przekłady zwykle mówią „powszechny”, a nie „katolicki”; Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny mówi „soborowa” Cerkiew. Każdy kościół rozumie „jeden” i „apostolski” trochę inaczej: katolicy i prawosławni także jako widoczną linię biskupów od apostołów, protestanci przede wszystkim jako wierność nauce apostołów.
Wyznaję jeden chrzest na odpuszczenie grzechów.
Jeden chrzest, którego się nie powtarza. Dlatego większość kościołów uznaje nawzajem swój chrzest.
I oczekuję wskrzeszenia umarłych. I życia wiecznego w przyszłym świecie. Amen.
Nie „myślę”, ale „oczekuję”: wyznanie kończy się nadzieją, która patrzy naprzód.
Tylko w tym wyznaniu
Bóg Ojciec
Skład Apostolski
- Wierzę w Boga, Ojca wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi.
Wyznanie wiary nicejsko-konstantynopolitańskie
- Wierzę w jednego Boga, Ojca wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi, wszystkich rzeczy widzialnych i niewidzialnych.
Jezus Chrystus, Syn
Skład Apostolski
- I w Jezusa Chrystusa, Syna Jego jedynego, Pana naszego,
- który się począł z Ducha Świętego, narodził się z Maryi Panny,
- umęczon pod Ponckim Piłatem, ukrzyżowan, umarł i pogrzebion;
- zstąpił do piekieł, trzeciego dnia zmartwychwstał; (Tylko w tym wyznaniu)
- wstąpił na niebiosa, siedzi po prawicy Boga Ojca wszechmogącego;
- stamtąd przyjdzie sądzić żywych i umarłych.
Wyznanie wiary nicejsko-konstantynopolitańskie
- I w jednego Pana Jezusa Chrystusa, Syna Bożego Jednorodzonego, który z Ojca jest zrodzony przed wszystkimi wiekami.
- Bóg z Boga, Światłość ze Światłości, Bóg prawdziwy z Boga prawdziwego. Zrodzony, a nie stworzony, współistotny Ojcu, (Tylko w tym wyznaniu)
- a przez Niego wszystko się stało. (Tylko w tym wyznaniu)
- On to dla nas, ludzi, i dla naszego zbawienia zstąpił z nieba. (Tylko w tym wyznaniu)
- I za sprawą Ducha Świętego przyjął ciało z Maryi Dziewicy i stał się człowiekiem.
- Ukrzyżowany również za nas, pod Poncjuszem Piłatem został umęczony i pogrzebany.
- I zmartwychwstał dnia trzeciego, jak oznajmia Pismo.
- I wstąpił do nieba; siedzi po prawicy Ojca.
- I powtórnie przyjdzie w chwale sądzić żywych i umarłych, a królestwu Jego nie będzie końca.
Duch Święty
Skład Apostolski
- Wierzę w Ducha Świętego,
Wyznanie wiary nicejsko-konstantynopolitańskie
- Wierzę w Ducha Świętego, Pana i Ożywiciela, (Tylko w tym wyznaniu)
- który od Ojca i Syna pochodzi. (Tylko w tym wyznaniu)
- Który z Ojcem i Synem wspólnie odbiera uwielbienie i chwałę; który mówił przez Proroków. (Tylko w tym wyznaniu)
Kościół i nadzieja
Skład Apostolski
- święty Kościół powszechny, świętych obcowanie, (Tylko w tym wyznaniu)
- grzechów odpuszczenie,
- ciała zmartwychwstanie,
- żywot wieczny. Amen.
Wyznanie wiary nicejsko-konstantynopolitańskie
- Wierzę w jeden, święty, powszechny i apostolski Kościół.
- Wyznaję jeden chrzest na odpuszczenie grzechów. (Tylko w tym wyznaniu)
- I oczekuję wskrzeszenia umarłych. I życia wiecznego w przyszłym świecie. Amen.
Po polsku Kościół katolicki modli się tekstami z Mszału Rzymskiego; luteranie, prawosławni i inne kościoły mają własne, trochę inne przekłady. Tutaj jest tekst katolicki; tam, gdzie kościoły mówią coś inaczej i ma to znaczenie, przeczytasz o tym przy danym wierszu.
Jak sobory w Nicei i Konstantynopolu doszły do tych słów, przeczytasz na stronie o Trójcy Świętej.
Jedno słowo różnicy: filioque
O Duchu Świętym Wschód i Zachód mówią jedno zdanie inaczej. Co tam jest napisane, dlaczego i jak Kościoły się do siebie zbliżają.
Filioque to po łacinie „i (od) Syna”. Chodzi o jedno zdanie o Duchu Świętym: czy pochodzi On od Ojca, czy od Ojca i Syna?
Synod w Toledo (589) dodał to słowo, w Hiszpanii, aby wobec arianizmu podkreślić, że Syn jest w pełni Bogiem. Rozpowszechniło się w państwie Franków; w Rzymie zaczęto je śpiewać we Mszy dopiero około 1014 roku. Stało się jednym z punktów sporu przy rozłamie między Wschodem a Zachodem w 1054 roku.
który od Ojca i Syna pochodzi
Tak modlą się katolicy i większość protestantów.
Zachód: „i Syna”
Kościół katolicki, większość kościołów protestanckich
Jezus mówi, że pośle Ducha (J 16,7), a Paweł nazywa Go „Duchem Jego Syna”. Duch jest więzią miłości między Ojcem a Synem, jak mówił święty Augustyn. To słowo broni prawdy, że Syn jest we wszystkim jedno z Ojcem.
Wschód: „od Ojca”
Kościoły prawosławne i wschodnie
J 15,26 mówi dosłownie, że Duch „od Ojca pochodzi”. Ojciec jest jedynym źródłem w Bogu. A tekstu, który ustalił sobór całego Kościoła, nie może zmieniać sama jedna część Kościoła; sobór w Efezie (431) zakazał już układania innego wyznania wiary.
Jest wiele zbliżenia. Już u greckich Ojców Kościoła pojawia się formuła „od Ojca przez Syna”, w której obie strony mogą się odnaleźć. W 1995 roku Watykan napisał, że Ojciec jest jedynym początkiem w Bogu i że łacińskie słowo mówi co innego niż greckie. Wiele katolickich kościołów obrządku wschodniego modli się wyznaniem wiary bez filioque, a biskupi anglikańscy w 1978 roku prosili swoje kościoły, by rozważyły jego pominięcie.
Jak używają ich Kościoły
Te same słowa, w różnych chwilach i każdy Kościół na swój sposób.
Katolicy
W każdą niedzielę i w uroczystości podczas Mszy, po homilii: zwykle wyznanie nicejsko-konstantynopolitańskie, ale można też Skład Apostolski, zwłaszcza w Wielkim Poście i w okresie wielkanocnym. Skład Apostolski należy do chrztu i otwiera różaniec.
Prawosławni
W każdej Boskiej Liturgii śpiewa się albo odmawia wyznanie nicejsko-konstantynopolitańskie, bez filioque, tuż przed modlitwą eucharystyczną, po wezwaniu, by miłować się wzajemnie i jednomyślnie wyznawać wiarę. Skład Apostolski jest tekstem zachodnim i nie jest używany.
Protestanci
Luteranie, reformowani i anglikanie używają obu, często Składu Apostolskiego w niedzielnym nabożeństwie i przy chrzcie. Katechizm Heidelberski (1563) objaśnia Skład Apostolski zdanie po zdaniu, w pytaniach od 23 do 58.
Ewangelikalni
Wiele wspólnot ewangelikalnych i wolnych kościołów nie odmawia wyznania wiary podczas nabożeństwa: chcą mieć za miarę tylko Biblię. Z tym, co mówią wyznania wiary, zwykle się jednak zgadzają, często we własnym wyznaniu zasad wiary.
Pamiętasz?
Pięć krótkich pytań o tym, co właśnie przeczytałeś.
Pytanie 1 z 5
Co znaczy łacińskie słowo credo?
Źródła
Źródła
- Catholic Encyclopedia (New Advent), “Apostles' Creed”
- Catholic Encyclopedia (New Advent), “Nicene Creed”
- New Advent, “Rufinus, Commentary on the Apostles' Creed”
- New Advent, “The First Council of Constantinople (381)”
- New Advent, “The Council of Ephesus (431), canon 7”
- Catholic Encyclopedia (New Advent), “Filioque”
- Pontifical Council for Promoting Christian Unity (EWTN library), “The Greek and Latin Traditions regarding the Procession of the Holy Spirit (1995)”
- Wikipedia, “Filioque (with the Lambeth Conference of 1978)”
- Wikipedia, “Harrowing of Hell”
- Christian Reformed Church, “Heidelberg Catechism, Q&A 23–58”