Nurty
Jedno drzewo, wiele gałęzi
Chrześcijaństwo zaczęło się od dwunastu uczniów, a dziś jest największą religią świata. Po drodze na drzewie wyrosły gałęzie. Tu zobaczysz, jak powstały, co je wyróżnia i jak czytają Biblię.
Objaśnienia fragmentów i ksiąg są na razie tylko po niderlandzku, a tekstu Biblii nie ma jeszcze po polsku (na razie czytasz angielską World English Bible). Sama aplikacja jest po polsku; tłumaczenia pojawią się wkrótce.
Gdzie drzewo się rozgałęziło
- 30–313
De vroege kerk
Na Pinksteren groeit de kerk in het hele Romeinse rijk, vaak onder vervolging. In 313 geeft keizer Constantijn de christenen vrijheid (Edict van Milaan).
- 325–451
De grote concilies
Kerkvergaderingen formuleren wie Jezus is: 'waarachtig God en waarachtig mens'. Nicea (325) wijst het arianisme af; na Chalcedon (451) gaan de oriëntaals-orthodoxe kerken (Koptisch, Ethiopisch, Armeens, Syrisch) hun eigen weg.
- 1054
Oost en West
De kerk van het Oosten (Constantinopel) en van het Westen (Rome) breken met elkaar, onder meer over het gezag van de paus. Zo ontstaan de oosters-orthodoxe en de rooms-katholieke kerk.
- 1517
De Reformatie
Maarten Luther publiceert zijn 95 stellingen. Hervormers roepen op terug te keren naar de Bijbel: alleen de Schrift, alleen genade, alleen geloof, alleen Christus.
- 1600–1900
Nieuwe bewegingen
Baptisten, methodisten en de opwekkingsbewegingen leggen de nadruk op persoonlijk geloof, bekering en zending.
- 1906–nu
Pinksteren en daarna
De pinksterbeweging (Azusa Street, Los Angeles, 1906) en later de charismatische en evangelische kerken groeien snel, vooral in Afrika, Latijns-Amerika en Azië.
Wielkie nurty dzisiaj
To, co je łączy, jest większe od tego, co je dzieli: wiara w Trójjedynego Boga i w Jezusa Chrystusa, ukrzyżowanego i zmartwychwstałego.
Rooms-katholiek
Od: Vroege kerk; eigen weg sinds 1054
De westerse kerk rond de bisschop van Rome, de paus, die gezien wordt als opvolger van Petrus.
Cechy
- Zeven sacramenten, met de eucharistie als hart
- Bijbel en traditie samen, uitgelegd door het leergezag
- Verering van Maria en de heiligen
- Wereldwijd één kerk onder de paus
Biblia
73 boeken, met de deuterocanonieke boeken. De Bijbel wordt gelezen binnen de traditie van de kerk.
Bliskie: De grootste kerk in België.
Oosters-orthodox
Od: Vroege kerk; eigen weg sinds 1054
De kerken van het Oosten: Grieks, Russisch, Roemeens, Servisch en andere, elk met een eigen patriarch.
Cechy
- De Goddelijke Liturgie, rijk aan zang en symbolen
- Iconen als 'vensters op de hemel'
- Nadruk op de vroege kerkvaders en de zeven concilies
- Vergoddelijking (theosis): God wordt mens opdat de mens deel krijgt aan God
Biblia
De Griekse vertaling van het Oude Testament met enkele extra boeken, gelezen in de liturgie en met de kerkvaders.
Oriëntaals-orthodox
Od: Eigen weg sinds 451
Kerken die het concilie van Chalcedon niet aanvaardden: Koptisch (Egypte), Ethiopisch, Eritrees, Armeens, Syrisch en Malankara (India).
Cechy
- Een van de oudste christelijke tradities
- Eigen oude liturgische talen (Koptisch, Ge'ez, Armeens, Syrisch)
- Sterke traditie van vasten en kloosterleven
Biblia
De Ethiopische kerk heeft de grootste canon, met onder meer 1 Henoch en Jubileeën.
Luthers
Od: 1517
De kerken die voortkomen uit de hervorming van Maarten Luther in Duitsland en Scandinavië.
Cechy
- Rechtvaardiging door geloof alleen
- Doop en avondmaal als sacramenten
- Een rijke traditie van kerkmuziek (Bach)
Biblia
66 boeken; 'alleen de Schrift' als hoogste gezag, met Christus als het hart van de hele Bijbel.
Gereformeerd
Od: 1520–1560
De hervorming van Zwingli in Zürich en Calvijn in Genève, sterk in Zwitserland, Nederland, Schotland en Hongarije.
Cechy
- Gods soevereiniteit en genade
- Eenvoudige kerkdienst rond de preek
- Belijdenisgeschriften als de Heidelbergse Catechismus
- Kinderdoop en avondmaal
Biblia
66 boeken; de Bijbel legt zichzelf uit, en de preek staat centraal. De Statenvertaling (1637) komt uit deze traditie.
Bliskie: De Protestantse Kerk in Nederland, de Verenigde Protestantse Kerk in België en vele gereformeerde kerken.
Doopsgezind en mennonitisch
Od: 1525
De 'radicale reformatie': gelovigen die zich als volwassene lieten dopen. Menno Simons (Friesland) gaf zijn naam aan de mennonieten.
Cechy
- Doop op belijdenis van geloof
- Vredesgetuigenis: geen geweld
- De gemeente als gemeenschap van gelovigen
Biblia
66 boeken, met de Bergrede als richtsnoer voor het dagelijks leven.
Anglicaans
Od: 1534
De Kerk van Engeland, los van Rome sinds Hendrik VIII; nu een wereldwijde gemeenschap.
Cechy
- Een 'middenweg' tussen katholiek en protestants
- Het Book of Common Prayer
- Bisschoppen en liturgie
Biblia
66 boeken; de apocriefe boeken worden soms gelezen 'tot voorbeeld', niet als basis voor de leer.
Baptisten en evangelisch
Od: 1609 en later
Baptisten ontstonden in 1609 onder Engelse vluchtelingen in Amsterdam; evangelische kerken groeiden uit de opwekkingen van de 18e en 19e eeuw.
Cechy
- Persoonlijke bekering en relatie met Jezus
- Doop op belijdenis van geloof
- Zelfstandige gemeenten
- Zending en evangelisatie
Biblia
66 boeken; de Bijbel als betrouwbaar en gezaghebbend Woord van God, veel persoonlijk gelezen.
Methodisten
Od: 18e eeuw
Een opwekking binnen de Kerk van Engeland rond John en Charles Wesley, later een eigen kerk.
Cechy
- Heiliging: groeien in liefde
- Sociale betrokkenheid
- Veel liederen (Charles Wesley schreef er duizenden)
Biblia
66 boeken, gelezen samen met traditie, verstand en ervaring.
Pinkster en charismatisch
Od: 1906
De opwekking van Azusa Street in Los Angeles (1906); nu een van de snelst groeiende christelijke bewegingen ter wereld.
Cechy
- Doop en gaven van de Heilige Geest
- Levendige aanbidding en gebed om genezing
- Sterke groei in Afrika, Latijns-Amerika en Azië
Biblia
66 boeken; de Bijbel verwacht dat Gods Geest vandaag nog werkt zoals in Handelingen.
Ilu jest chrześcijan?
- ca. 1,1 miljardRooms-katholiek
- ca. 800 miljoenProtestants (met anglicaans, evangelisch en pinkster)
- ca. 260 miljoenOrthodox (oosters en oriëntaals)
Pew Research Center, Global Christianity (2011); de aantallen zijn sindsdien gegroeid.
Co odrzucił wczesny Kościół
W pierwszych wiekach pojawiły się nauki, które Kościół sprawdził w świetle Pisma i odrzucił. Jego odpowiedzi ukształtowały wyznania wiary, które chrześcijanie dzielą do dziś.
Gnosticisme
2e–3e eeuwCzego nauczali
De materiële wereld is slecht, gemaakt door een lagere god. Redding komt door geheime kennis ('gnosis'). Jezus leek alleen maar een lichaam te hebben.
Odpowiedź Kościoła
Ireneüs en andere kerkvaders: God schiep een goede wereld, en het Woord is echt vlees geworden (Joh. 1:14; 1 Joh. 4:2).
Marcionisme
ca. 140Czego nauczali
Marcion zag de God van het Oude Testament als een andere, strenge god dan de Vader van Jezus, en schrapte het Oude Testament.
Odpowiedź Kościoła
De kerk hield vast aan het Oude Testament: de God van Israël is de Vader van Jezus Christus, en Jezus vervult de Schriften (Luc. 24:27).
Montanisme
2e eeuwCzego nauczali
Montanus en twee profetessen brachten 'nieuwe profetieën' die volgens hen boven de apostolische leer stonden.
Odpowiedź Kościoła
De kerk erkende profetie, maar stelde alles onder de toets van de apostolische Schrift.
Arianisme
4e eeuwCzego nauczali
Arius leerde dat de Zoon geschapen is: 'er was een tijd dat Hij er niet was'. Hij is dus niet werkelijk God.
Odpowiedź Kościoła
Het concilie van Nicea (325): de Zoon is 'God uit God, Licht uit Licht, … één van wezen met de Vader'.
Pelagianisme
5e eeuwCzego nauczali
Pelagius leerde dat een mens uit eigen kracht goed kan leven en Gods genade in wezen niet nodig heeft.
Odpowiedź Kościoła
Augustinus en de synodes van Carthago (418): de mens heeft Gods genade nodig om te geloven en goed te doen (Ef. 2:8–9).
Poza klasycznymi wyznaniami wiary
Niektóre grupy nazywają się chrześcijańskimi, ale różnią się od dawnych wyznań wiary (takich jak nicejskie) w tym, kim jest Jezus.
Jehova's Getuigen
Jaren 1870, Verenigde Staten
Zien Jezus als Gods Zoon en als eerste schepping, niet als God zelf, en vereenzelvigen Hem met de aartsengel Michaël. Ze wijzen de Drie-eenheid af en gebruiken een eigen vertaling (de Nieuwe-Wereldvertaling).
Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen (mormonen)
1830, Verenigde Staten
Aanbidden Jezus als Gods Zoon en Verlosser, maar zien Vader, Zoon en Geest als drie afzonderlijke wezens, en hebben naast de Bijbel het Boek van Mormon als Schrift.
Unitariërs
16e eeuw en later
Zien God als één persoon en Jezus als een groot leraar of profeet, niet als God.