Przejdź do treści
Beta
Otwórz Biblię

Jezus

Jezus w judaizmie, chrześcijaństwie i islamie

Trzy religie nazywają Abrahama swoim ojcem. Co mówią o Jezusie i czym się różnią? Uczciwie zestawione obok siebie, z perspektywy wiary chrześcijańskiej.

Żydzi, chrześcijanie i muzułmanie – wszyscy trzej nazywają Abrahama swoim ojcem w wierze. A jednak bardzo różnie patrzą na Jezusa. Dla chrześcijan jest On obiecanym Mesjaszem i Synem Bożym. Dla judaizmu jest żydowskim nauczycielem z I wieku, ale nie Mesjaszem. Dla islamu jest wielkim prorokiem, ale nikim więcej. Tutaj uczciwie zestawiamy te trzy spojrzenia obok siebie.

Nić pisze z perspektywy wiary chrześcijańskiej i nie przedstawia innych religii jako równie prawdziwych. Ale kto mówi o cudzej wierze, musi to robić uczciwie: z podanymi źródłami, z szacunkiem, bez drwiny. Krótkie cytaty z Koranu pochodzą z wolnego, starszego przekładu; werset jest zawsze podany.

Abraham, wspólny ojciec

Bóg wezwał Abrahama do wyjścia z jego ziemi i obiecał, że w nim będą błogosławione wszystkie narody ziemi. Z jego synów, Izaaka i Izmaela, wyrosły narody. Judaizm widzi w nim patriarchę Izraela, z którym Bóg zawarł wieczne przymierze. Muzułmanie czczą Ibrahima jako proroka i wzór oddania jedynemu Bogu. Chrześcijanie czytają u Pawła, że Abraham został usprawiedliwiony przez wiarę i że wszyscy wierzący, Żydzi i nie-Żydzi, są jego dziećmi. Ten sam ojciec, ale inna odpowiedź na pytanie, kim jest Jezus.

Krótkie porównanie także z innymi religiami znajdziesz w dziale Kim jest Jezus?

Jezus a judaizm

Jezus był Żydem, tak jak Jego pierwsi uczniowie. Dlaczego więc większość Żydów nie widzi w Nim Mesjasza?

  • Jezus był Żydem

    Judaizm

    Żydowscy uczeni piszą dziś często z szacunkiem o Jezusie jako o żydowskim nauczycielu z I wieku, który żył i myślał w ramach judaizmu swoich czasów. Historyk Geza Vermes zatytułował swoją znaną książkę z 1973 roku po prostu „Jesus the Jew”.

    Biblia

    Jezus został obrzezany ósmego dnia i ofiarowany Bogu w świątyni. W szabat poszedł „swoim zwyczajem” do synagogi i czytał tam z Izajasza. Obchodził święta swojego narodu w Jerozolimie: Pesach, Święto Namiotów i Święto Poświęcenia Świątyni (Chanuka). Kto chce zrozumieć Jezusa, poznaje Go jako Żyda.

  • Te same księgi, inna kolejność

    JudaizmTanach

    Biblia żydowska nazywa się Tanach, od swoich trzech części: Tora (Prawo), Newiim (Prorocy) i Ketuwim (Pisma). Liczy 24 księgi, bo na przykład dwunastu proroków mniejszych tworzy razem jedną księgę. Kończy się Księgami Kronik, wezwaniem do powrotu do Jerozolimy. Judaizm czyta ją razem z Torą ustną, spisaną później w Misznie i Talmudzie.

    Biblia

    Stary Testament protestantów zawiera te same księgi, inaczej policzone (39) i inaczej uporządkowane: Prawo, księgi historyczne, poetyckie, prorockie. Kończy się Malachiaszem, który zapowiada przyjście Eliasza, i tak wskazuje naprzód, na Nowy Testament. Biblie katolickie i prawosławne mają jeszcze kilka ksiąg więcej. Sam Jezus mówił o „Prawie Mojżesza, Prorokach i Psalmach”.

    Jakie księgi należą do Biblii?

  • Jakiego Mesjasza oczekiwano?

    JudaizmIzajasz 11; Jeremiasz 23:5–6; Majmonides, Miszne Tora, Prawa o królach 11

    Wielu Żydów oczekiwało i oczekuje Mesjasza z domu Dawida: króla, który sprowadzi wygnańców, odbuduje świątynię i przyniesie pokój między narodami. Średniowieczny uczony Majmonides tak to streścił. Ponieważ Jezus umarł, nie dokonawszy tych rzeczy, a świat wciąż nie zaznał pokoju, większość Żydów nie widzi w Nim Mesjasza. Do tego myśl, że Bóg stał się człowiekiem, kłóci się dla nich z „Słuchaj, Izraelu”: Pan jest jeden.

    W żydowskiej interpretacji cierpiący sługa z Izajasza 53 to zwykle sam lud Izraela. Chrześcijanie od czasów apostołów czytają w nim o Jezusie.

    Biblia

    Chrześcijanie widzą w Jezusie Syna Dawida i czytają u proroków także o Mesjaszu, który musi cierpieć. Paweł wiedział, że ukrzyżowany Mesjasz był dla wielu zgorszeniem. Jezus sam to wyjaśnił: Mesjasz musiał cierpieć i tak wejść do swojej chwały. Tego, co jeszcze się nie spełniło, jak pokoju między narodami, chrześcijanie oczekują przy Jego powtórnym przyjściu.

  • Pierwsi chrześcijanie byli Żydami

    Judaizm

    Judaizm i chrześcijaństwo rozeszły się dopiero w ciągu pierwszych stuleci. Dziś są też Żydzi, którzy idą za Jezusem jako Mesjaszem – Żydzi mesjańscy – ale judaizm jako całość Go nie uznaje.

    Biblia

    W Pięćdziesiątnicę Piotr przemówił do Żydów z wielu krajów, a tysiące przyjęły chrzest. Apostołowie byli Żydami, Paweł także. W Liście do Rzymian 9–11 pisze o swoim wielkim smutku z powodu swojego narodu, o tym, że Bóg nie odrzucił swojego ludu, i że chrześcijanie z pogan zostali wszczepieni jak dzikie gałązki w drzewo oliwne Izraela: nie oni dźwigają korzeń, lecz korzeń dźwiga ich. Jak dokładnie rozumieć słowa „cały Izrael będzie zbawiony” (11:26), co do tego chrześcijanie się różnią.

  • A Talmud?

    JudaizmTalmud babiloński, Sanhedryn 43a

    Talmud, zamknięty wieki po Jezusie, wspomina w kilku miejscach niejakiego „Jeszu”. Czy i w jaki sposób te miejsca mówią o Jezusie z Nazaretu, jest przedmiotem dyskusji uczonych. Najbardziej znane z nich, z objaśnieniem, znajduje się przy źródłach o historycznym Jezusie.

    Biblia

    Chrześcijanie nie muszą się tego bać ani się o to gniewać. Już w Ewangeliach przeciwnicy przypisywali cuda Jezusa złej mocy, a Jezus spokojnie im odpowiadał.

    Talmud wśród źródeł historycznych

Nigdy więcej: chrześcijanie a antysemityzm

Chrześcijanie przez wieki wyrządzali Żydom wiele zła. Nazywali ich „bogobójcami”, zmuszali do chrztu, wypędzali (jak z Hiszpanii w 1492 roku) i dopuszczali do pogromów. Luter napisał w 1543 roku pełne nienawiści pismo przeciw Żydom. Ta dawna wrogość pomogła przygotować grunt, na którym mogło wyrosnąć prześladowanie Żydów w XX wieku.

Tego Biblia nie uczy. Jezus na krzyżu modlił się za tych, którzy Go krzyżowali. Apostołowie wymienili razem Heroda i Piłata, pogan i Izraela, mówiąc o Jego śmierci, i widzieli w tej śmierci Bożą drogę dla grzechów wszystkich ludzi. Paweł wyraźnie przestrzega chrześcijan z pogan przed pychą wobec Izraela.

Kościoły to uznały. Kościół katolicki oświadczył w Nostra Aetate (1965), że tego, co popełniono podczas męki Chrystusa, nie można przypisywać ani wszystkim ówczesnym Żydom, ani Żydom dzisiejszym, że Żydów nie wolno przedstawiać jako odrzuconych czy przeklętych, i że ubolewa nad wszelkimi przejawami antysemityzmu. Evangelische Kirche in Deutschland zdystansował się w 2015 roku od pism Lutra i innych reformatorów przeciw Żydom. Kościół Protestancki w Holandii uznał w 2020 roku, że Kościół współprzygotował grunt pod antysemityzm. Kto idzie za Jezusem, staje u boku swoich żydowskich sąsiadów.

Jezus a islam

W Koranie Jezus nazywa się Isa, syn Marjam. Co Koran mówi o Nim, z podanymi wersetami: gdzie styka się z Biblią, a gdzie się różni.

  • Narodzony z Dziewicy Maryi

    Koran3:42–47; 19:16–34; 21:91

    Anioł przynosi Marjam wieść, że urodzi syna, choć nie dotknął jej żaden mężczyzna. Marjam otoczona jest wielką czcią: jej imię nosi cała sura, a według 3:42 została wybrana ponad wszystkie kobiety świata.

    O Mary! Lo! Allah giveth thee glad tidings of a word from him, whose name is the Messiah, Jesus, son of Mary.
    Koran 3:45

    Biblia

    Także Łukasz i Mateusz opowiadają, że Jezus narodził się z Maryi bez ludzkiego ojca, z Ducha Świętego. Dla chrześcijan to więcej niż cud: sam Bóg wchodzi w świat.

  • Mesjasz, słowo od Boga

    Koran3:45; 4:171

    Koran nazywa Jezusa al-Masih, Mesjasz, a także „Jego słowem” i „duchem od Niego”. Żaden inny prorok nie otrzymuje tych tytułów. Jednocześnie Koran mówi, że jest On „tylko posłańcem”, i porównuje Go z Adamem, którego Bóg również stworzył bez ojca (3:59).

    The Messiah, Jesus son of Mary, was only a messenger of Allah, and His word which He conveyed unto Mary, and a spirit from Him.
    Koran 4:171

    Biblia

    Także Jan nazywa Jezusa Słowem, ale dodaje: Słowo było u Boga, i Bogiem było ono Słowo, i ciałem się stało. Te same słowa, inne znaczenie.

    Jeden Bóg, trzy osoby

  • Ewangelia

    Koran5:46; 57:27

    Bóg dał Jezusowi Indżil, Ewangelię, z prowadzeniem i światłem, potwierdzającą Torę, która już była.

    Biblia

    Dla chrześcijan Ewangelia nie jest księgą, którą Jezus otrzymał, lecz dobrą nowiną o tym, kim On jest i co uczynił, spisaną przez Jego uczniów. Wielu muzułmanów wierzy, że dzisiejsze Ewangelie nie są już pierwotnym Indżilem. Co na ten temat pokazują rękopisy, przeczytasz w dziale „Czy to prawda?”.

    Czy Biblię zmieniono?

  • Syn Boży?

    Koran4:171; 19:35; 112:1–4

    Koran stanowczo odrzuca myśl, że Bóg miałby wziąć sobie albo zrodzić syna, i mówi: „nie mówcie: «Trzech»”. Bóg jest jeden; nie rodzi i nie został zrodzony.

    It befitteth not (the Majesty of) Allah that He should take unto Himself a son. Glory be to Him! When He decreeth a thing, He saith unto it only: Be! and it is.
    Koran 19:35

    Biblia

    Tu leży największa różnica. Ale zwróć uwagę, co chrześcijanie mają na myśli: nie to, że Bóg wziął sobie żonę i spłodził dziecko, ani że jest trzech bogów. Wyznają jednego Boga i to, że Syn jest „zrodzony, a nie stworzony”, odwiecznie z Ojcem. Także chrześcijanie odrzuciliby boga z cielesnym synem.

    Jeden Bóg, trzy osoby

  • Ukrzyżowany?

    Koran4:157–158

    Koran mówi, że nie zabili Jezusa i nie ukrzyżowali Go, ale tak im się wydawało, i że Bóg wziął Go do siebie. Większość klasycznych komentatorów rozumie to tak, że w Jego miejsce umarł ktoś inny. Kilku współczesnych myślicieli czyta to inaczej: że ostatnie słowo nie należało do nich, lecz do Boga.

    They slew him not nor crucified him, but it appeared so unto them … But Allah took him up unto Himself.
    Koran 4:157–158

    Niektóre dawne europejskie przekłady wpisują do samego tekstu „kogoś, kto był do niego podobny”. Tekst arabski mówi tylko, że tak im się wydawało; podstawienie to interpretacja. Pickthall tłumaczy dosłowniej.

    Biblia

    Dla chrześcijan krzyż jest sercem Ewangelii: Chrystus umarł za nasze grzechy, został pogrzebany i zmartwychwstał. Także historycy, wierzący czy nie, zaliczają ukrzyżowanie za Poncjusza Piłata do najpewniejszych faktów o Jezusie.

    Co wiedzą historycy

Różnice w zestawieniu

Sześć pytań, trzy odpowiedzi. Krótko, więc nie wyczerpująco: w każdej religii istnieją też różne nurty.

JudaizmChrześcijaństwoIslam
BógJeden Bóg, Bóg Abrahama, Izaaka i Jakuba: „Słuchaj, Izraelu, Pan jest jeden” (Pwt 6:4).Jeden Bóg w trzech osobach: Ojciec, Syn i Duch Święty (Mt 28:19).Jeden Bóg (Allah), ściśle jeden: nie rodzi i nie został zrodzony (sura 112).
JezusŻydowski nauczyciel z I wieku, nie Mesjasz.Obiecany Mesjasz i Syn Boży, prawdziwy Bóg i prawdziwy człowiek (J 1:14; 20:28).Isa, wielki prorok i Mesjasz, narodzony z dziewicy, ale nie Syn Boży (4:171).
Krzyż i zmartwychwstanieUmarł na rzymskim krzyżu; Jego zmartwychwstanie nie jest przyjmowane.Umarł za nasze grzechy i trzeciego dnia zmartwychwstał (1 Kor 15:3–4).Nie został ukrzyżowany: tak im się wydawało, a Bóg wziął Go do siebie (4:157–158).
Pismo ŚwięteTanach (Biblia hebrajska), czytany razem z Torą ustną Miszny i Talmudu.Stary i Nowy Testament; Stary zawiera księgi Tanachu.Koran jako ostatnie objawienie; Tora, Psalmy i Ewangelia są uznawane za wcześniej dane przez Boga (4:163; 5:46).
ZbawienieŻycie w przymierzu z Bogiem, według Jego przykazań, z nawróceniem (tszuwa), modlitwą i dobrymi uczynkami.Z łaski, przez wiarę w Chrystusa, nie dzięki własnym uczynkom (Ef 2:8–9).Wiara w Boga i dobre uczynki; w Dniu Ostatecznym uczynki zostaną zważone (7:8–9).
AbrahamPatriarcha Izraela, z którym Bóg zawarł swoje przymierze, kontynuowane w Izaaku (Rdz 17:19).Ojciec wszystkich wierzących, Żydów i nie-Żydów (Rz 4:16; Ga 3:7).Ibrahim, szczerze wierzący, „ani Żyd, ani chrześcijanin” (3:67); razem z Izmaelem zbudował Kaabę (2:127).

Co chrześcijanie wierzą o Jezusie

Chrześcijanie wierzą, że w Jezusie spełniły się obietnice dane Abrahamowi i Izraelowi. On jest Mesjaszem z domu Dawida i odwiecznym Synem, jednym z Ojcem. Umarł na krzyżu za nasze grzechy i zmartwychwstał, a przez Niego Ojciec posyła Ducha Świętego. Sam Jezus powiedział, że Abraham rozradował się, że ujrzy Jego dzień. To nie jest ocena wartości naszych żydowskich i muzułmańskich sąsiadów, ale istota tego, co wyznają chrześcijanie: Jezus jest drogą, prawdą i życiem.

Rozmawiać ze sobą

Rozmowy o Jezusie z żydowskimi lub muzułmańskimi sąsiadami najlepiej zaczynać od uważnego słuchania. Zapytaj, kim jest Jezus, czyli Isa, dla drugiej osoby, i opowiedz, kim On jest dla ciebie. Nie musicie się zgadzać, żeby się szanować. Piotr napisał, że chrześcijanie powinni być gotowi wyjaśnić, skąd bierze się ich nadzieja, „z cichością i z bojaźnią”.

Cytaty z Koranu: M. M. Pickthall, The Meaning of the Glorious Koran (1930; w domenie publicznej). Cytaty pochodzą z angielskiego przekładu M. M. Pickthalla (1930, domena publiczna), ponieważ nie był dostępny żaden wolny przekład na język polski. Stosuje on standardową numerację wersetów.

Źródła

Odkryj też

Przeczytaj, co Jezus powiedział o Abrahamie.

Czytaj Jana 8

Wygoda czytania

Wybierz, co pomaga. Twój wybór zostaje na tym urządzeniu.

Rozmiar tekstu

Wolisz ustawienia swojego urządzenia (powiększenie, czytnik ekranu, tryb ciemny)? Tutaj też działają.