Głębia
Rytuały
Chrzest, Wieczerza Pańska, spowiedź, błogosławieństwo, post: obrzędy życia chrześcijańskiego, z fragmentami Biblii, ich historią i tym, jak przeżywają je katolicy, prawosławni, protestanci i ewangelikalni.
Objaśnienia fragmentów i ksiąg są na razie tylko po niderlandzku, a tekstu Biblii nie ma jeszcze po polsku (na razie czytasz angielską World English Bible). Sama aplikacja jest po polsku; tłumaczenia pojawią się wkrótce.
Sakrament, misterium czy znak?
Dlaczego Kościoły liczą inaczej i jak każdy z nich nazywa każdy obrzęd.
Augustinus noemde een sacrament 'een uiterlijk teken van een innerlijke genade'. De katholieke kerk telt er zeven, vastgelegd op het Concilie van Trente (1545–1563). De orthodoxe kerken kennen dezelfde zeven als 'heilige mysteriën', zonder het getal strak vast te leggen. De meeste protestanten houden er twee: doop en avondmaal. Veel evangelischen spreken liever van 'inzettingen': tekens die herinneren en getuigen.
Źródło: 1
| Obrzęd | Katolicy | Prawosławni | Protestanci | Ewangelikalni |
|---|---|---|---|---|
| Doop | Sacrament | Mysterie | Sacrament | Inzetting |
| Avondmaal en eucharistie | Sacrament | Mysterie | Sacrament | Inzetting |
| Vormsel en belijdenis | Sacrament | Mysterie | Geen sacrament | Geen apart ritueel |
| Biecht en verzoening | Sacrament | Mysterie | Geen sacrament | Geen sacrament |
| Ziekenzalving | Sacrament | Mysterie | Geen sacrament | Geen sacrament |
| Huwelijk | Sacrament | Mysterie | Geen sacrament | Geen sacrament |
| Wijding en bevestiging | Sacrament | Mysterie | Geen sacrament | Geen sacrament |
| Uitvaart | Uitvaartliturgie | Uitvaartliturgie | Rouwdienst | Rouwdienst |
| Vasten | Kerkelijk gebod | Kerkelijk gebod | Vrijwillig | Vrijwillig |
| Het kruisteken | Gebruik | Gebruik | Soms | Zelden |
| Handoplegging | Deel van sacramenten | Deel van mysteriën | Bij bevestiging | Vaak |
| Zegen | Sacramentale | Gebruik | Gebruik | Gebruik |
Obrzędy
Otwórz jeden, aby zobaczyć fragmenty Biblii, historię i Kościoły obok siebie.
Sakramenty i misteria
DoopGedoopt met water in de naam van de Vader, de Zoon en de heilige Geest. Alle kerken dopen, op bevel van Jezus. Het water spreekt van afwassen en van sterven en opstaan met Christus.
Historia
De Didache, een kerkorde uit de eerste eeuw, vraagt om te dopen in 'levend' (stromend) water, en anders driemaal water over het hoofd te gieten. Rond 200 raadde Tertullianus aan de doop van kinderen uit te stellen: het gebeurde dus al. Rond 215 schrijft Hippolytus dat kleine kinderen eerst gedoopt worden en dat hun ouders voor hen antwoorden. Op 21 januari 1525 doopte Conrad Grebel in Zürich George Blaurock opnieuw, als volwassen gelovige: het begin van de dopersbeweging.
| Kościół | Jak |
|---|---|
| KatolicySacrament | Meestal als baby, enkele weken na de geboorte: water over het hoofd gegoten. De doop wast de erfzonde af en maakt het kind lid van de kerk. |
| PrawosławniMysterie | Driemaal helemaal ondergedompeld, ook baby's. Meteen erna volgen de zalving (chrismatie) en de eerste communie. |
| ProtestanciSacrament | Lutheranen, gereformeerden, anglicanen en methodisten dopen kinderen, meestal met water over het hoofd: Gods genade gaat ons geloof vooraf, het teken van het verbond geldt ook de kinderen. |
| EwangelikalniInzetting | Geloofsdoop: wie zelf gelooft, laat zich dopen, meestal door onderdompeling. Baptisten, doopsgezinden en pinkstergemeenten. Kinderen worden vaak 'opgedragen' met een zegen. |
Kinderdoop of geloofsdoop, en onderdompelen, gieten of besprenkelen. Alle kerken erkennen dat het om dezelfde Christus gaat; of een tweede doop mag, daarover verschillen ze.
Avondmaal en eucharistieBrood en wijn, zoals Jezus deed op de avond voor zijn dood: 'Doe dit om Mij te gedenken.' Alle kerken vieren het. Ze verschillen in hoe Christus erin aanwezig is.
Historia
De Didache bewaart al twee dankgebeden bij brood en beker, eindigend met 'Maranatha'. Het Vierde Lateraans Concilie (1215) legde de term 'transsubstantiatie' vast. In Marburg (1–4 oktober 1529) werden Luther en Zwingli het eens over veertien van de vijftien artikelen; het vijftiende, over het avondmaal, bleef open. Luther hield vast aan 'Dit is mijn lichaam', Zwingli zag een teken.
| Kościół | Jak |
|---|---|
| KatolicySacrament | Transsubstantiatie: brood en wijn worden in hun wezen lichaam en bloed van Christus, terwijl ze er hetzelfde uitzien. Daarom ook aanbidding van het sacrament. |
| PrawosławniMysterie | Brood en wijn worden werkelijk lichaam en bloed van Christus; hoe precies, laat de kerk een mysterie. Ook kinderen ontvangen de communie. |
| ProtestanciSacrament | Lutheranen: Christus is werkelijk aanwezig 'in, met en onder' brood en wijn. Gereformeerden (Calvijn): Christus is werkelijk aanwezig door de Geest, niet lichamelijk. Anglicanen laten het hoe open. |
| EwangelikalniInzetting | Vaak een gedachtenismaal (zoals Zwingli): brood en wijn zijn tekens die doen gedenken en verkondigen tot Hij komt. |
Hoe Christus aanwezig is, en wie mag deelnemen. Samen aan één tafel gaan kerken daarom nog niet overal.
Vormsel en belijdenisWie als kind gedoopt is, zegt later zelf 'ja'. De kerk bidt om de heilige Geest, vaak met handoplegging of zalving.
Historia
Doop, zalving en eerste communie hoorden in de vroege kerk bij elkaar. In het Westen groeiden ze uit elkaar, zodat de bisschop zelf de gedoopten kon ontmoeten en zalven. Het Oosten hield ze samen.
| Kościół | Jak |
|---|---|
| KatolicySacrament | Het vormsel, door de bisschop met chrisma (gewijde olie). Eenmalig: het tekent iemand voorgoed. |
| PrawosławniMysterie | De chrismatie volgt meteen op de doop, ook bij baby's: 'Het zegel van de gave van de heilige Geest.' |
| ProtestanciGeen sacrament | Belijdenis of confirmatie: na catechisatie belijdt iemand openlijk het geloof en wordt volwaardig lid. Anglicanen met de bisschop. |
| EwangelikalniGeen apart ritueel | Wie als gelovige gedoopt is, heeft zijn geloof al beleden. Lid worden gaat soms met een gebed of handoplegging. |
Źródło: 8
Biecht en verzoeningZonde uitspreken en vergeving ontvangen. 'Belijd elkaar je zonden en bid voor elkaar.' Kerken verschillen in of daar een priester bij hoort.
Historia
Het Vierde Lateraans Concilie (1215) verplichtte katholieken om minstens eens per jaar te biechten. Lutheranen kennen tot vandaag de persoonlijke biecht met vergeving, waarbij ook de dominee moet zwijgen.
| Kościół | Jak |
|---|---|
| KatolicySacrament | Aan een priester, vaak in een biechtstoel. De priester spreekt de vergeving uit en is gebonden aan het biechtgeheim. |
| PrawosławniMysterie | Voor een icoon van Christus, met de priester naast je als getuige: Christus vergeeft, niet de priester. |
| ProtestanciGeen sacrament | Samen schuld belijden in de dienst. Lutheranen kennen ook persoonlijke biecht bij de dominee; anglicanen: 'allen mogen, niemand moet, sommigen zouden moeten'. |
| EwangelikalniGeen sacrament | Rechtstreeks tegen God, en vaak tegen elkaar: een vriend, een oudste of wie je kwetste. |
ZiekenzalvingWie ziek is, laat de oudsten komen om te bidden en met olie te zalven. Niet alleen voor stervenden: voor wie zwaar ziek is.
Historia
Vanaf de 12e eeuw heette dit sacrament in het Westen 'het laatste oliesel', omdat het alleen nog aan stervenden werd gegeven; Petrus Lombardus († 1160) gebruikte de naam als eerste. Het Tweede Vaticaans Concilie (1963) gaf het weer de naam 'ziekenzalving', voor iedereen die ernstig ziek of oud is.
| Kościół | Jak |
|---|---|
| KatolicySacrament | De priester zalft voorhoofd en handen met olie en bidt om genezing en kracht. |
| PrawosławniMysterie | Zalving met gebed door de priesters, voor zieken naar lichaam en ziel. |
| ProtestanciGeen sacrament | Gebed voor zieken, thuis of in de dienst; sommige kerken zalven er opnieuw bij. |
| EwangelikalniGeen sacrament | Gebed met handoplegging, soms met olie, naar Jakobus 5. Bij pinkstergemeenten vaak met de verwachting van genezing. |
Gebed voor zieken vervangt nooit de arts: ook wie zalft of bidt, raadt aan om naar de dokter te gaan.
Chwile życia
HuwelijkEen man en een vrouw beloven elkaar trouw voor Gods aangezicht. Jezus' eerste teken gebeurde op een bruiloft.
Historia
Katholieken en orthodoxen rekenen het huwelijk tot de sacramenten; de Reformatie zag het als heilige instelling van God, maar niet als sacrament.
| Kościół | Jak |
|---|---|
| KatolicySacrament | De bruid en bruidegom geven elkaar het sacrament; de priester is de officiële getuige. Onverbreekbaar: de kerk kan een huwelijk wel ongeldig verklaren, maar staat geen nieuw huwelijk toe na scheiding. |
| PrawosławniMysterie | Bruid en bruidegom worden gekroond en drinken uit één beker. Na scheiding is een tweede huwelijk mogelijk, met een boeteritueel. |
| ProtestanciGeen sacrament | Een kerkelijke inzegening van het huwelijk, met beloften en zegen. Over scheiding en hertrouwen verschillen de kerken. |
| EwangelikalniGeen sacrament | Een trouwdienst met beloften, gebed en zegen. Over scheiding en hertrouwen verschillen ook zij; sommige staan het alleen toe na overspel. |
Źródło: 11
Wijding en bevestigingDe kerk zondert mensen af om te dienen, met gebed en handoplegging, zoals de apostelen deden.
Historia
Al Mozes legde Jozua de handen op. In de kerk werd dat het teken van de wijding. Wie gewijd mag worden, verschilt: de Deense kerk wijdde in 1948 als een van de eersten vrouwen tot predikant.
| Kościół | Jak |
|---|---|
| KatolicySacrament | Diaken, priester en bisschop, door handoplegging van een bisschop. Alleen mannen kunnen gewijd worden. |
| PrawosławniMysterie | Dezelfde drie ambten; priester en bisschop alleen mannen. Over diakonessen wordt opnieuw nagedacht. |
| ProtestanciGeen sacrament | Een dominee of pastor wordt bevestigd met handoplegging. Veel kerken bevestigen ook vrouwen, andere niet. |
| EwangelikalniGeen sacrament | Voorgangers en oudsten worden aangesteld met gebed en handoplegging. Over vrouwen in leiding zijn de kerken verdeeld. |
UitvaartAfscheid nemen in de hoop van de opstanding. Christenen begraven hun doden met eerbied, omdat het lichaam ertoe doet.
Historia
In 1886 verbood Rome crematie aan katholieken; in 1963 werd dat verbod opgeheven, zolang het niet gebeurt als ontkenning van de opstanding. Sinds 2016 vraagt de kerk de as niet uit te strooien maar een vaste rustplaats te geven.
| Kościół | Jak |
|---|---|
| KatolicyUitvaartliturgie | Een uitvaartmis met gebed voor de overledene. Begraven heeft de voorkeur; crematie mag, de as krijgt een vaste plaats. |
| PrawosławniUitvaartliturgie | Gezangen en gebeden voor de overledene. Crematie wordt alleen aanvaard waar het niet anders kan. |
| ProtestanciRouwdienst | Een dienst van woord en gebed, met troost uit de Bijbel. Begraven of cremeren: beide worden aanvaard. |
| EwangelikalniRouwdienst | Een dienst die vaak een danken voor het leven is, met de hoop van de opstanding. Begraven of cremeren. |
Źródło: 13
Gesty i zwyczaje
VastenMinder eten of iets laten, om ruimte te maken voor God en gebed. Jezus zegt niet 'als' maar 'wanneer je vast'.
Historia
De Didache vraagt al te vasten op woensdag en vrijdag, en vóór de doop. Mozes, Elia en Jezus vastten veertig dagen: daar komt de veertigdagentijd vandaan. John Wesley, de vader van het methodisme, vastte op vrijdag.
| Kościół | Jak |
|---|---|
| KatolicyKerkelijk gebod | Vasten op Aswoensdag en Goede Vrijdag (één volle maaltijd), geen vlees op vrijdag. Sinds 1966 is veel ervan vrijwillig. |
| PrawosławniKerkelijk gebod | De Grote Vasten voor Pasen, de vasten voor Kerstmis en twee kortere, plus elke woensdag en vrijdag: geen vlees, vis, eieren of zuivel. |
| ProtestanciVrijwillig | Persoonlijk en vrij. Luther zag vasten als oefening tegen de hoogmoed; kerken roepen soms samen op tot een dag van vasten en gebed. |
| EwangelikalniVrijwillig | Persoonlijk vasten bij een belangrijke keuze of nood, alleen of samen, soms een 'Daniëlvasten' zonder vlees. |
Wie ziek is, zwanger, een eetstoornis heeft of medicijnen neemt: overleg eerst met je arts. Vasten is nooit bedoeld om jezelf te schaden.
Het kruistekenEen kruis tekenen over jezelf: een gebed zonder woorden, een herinnering aan je doop en aan wie je toebehoort.
Historia
Rond 200 schrijft Tertullianus dat christenen bij alles wat ze doen een klein kruis op hun voorhoofd tekenen. Pas later werd het een groot kruis over borst en schouders. Luthers Kleine Catechismus vraagt het kruisteken bij het ochtend- en avondgebed.
| Kościół | Jak |
|---|---|
| KatolicyGebruik | Voorhoofd, borst, linker- dan rechterschouder, bij het begin van gebed en mis en bij het wijwater. |
| PrawosławniGebruik | Met drie vingers samen (de Drie-eenheid), van rechter- naar linkerschouder, vaak op een dag. |
| ProtestanciSoms | Lutheranen en anglicanen kennen het, vooral bij de doop en de zegen. In gereformeerde kerken weinig gebruikt. |
| EwangelikalniZelden | Meestal niet gebruikt; het kruis staat centraal in prediking en liederen. |
Źródło: 15
HandopleggingHanden op iemand leggen en bidden: om zegen, om genezing, om de Geest, of bij een opdracht.
Historia
In Israël bij zegen en het doorgeven van een taak: Mozes legde Jozua de handen op. Jezus zegende zo de kinderen, de apostelen baden zo om de Geest en zonden zo mensen uit.
| Kościół | Jak |
|---|---|
| KatolicyDeel van sacramenten | Bij wijding, vormsel en ziekenzalving. |
| PrawosławniDeel van mysteriën | Bij wijding en bij gebeden van zegen over gelovigen. |
| ProtestanciBij bevestiging | Bij belijdenis (soms) en bij het bevestigen van ambtsdragers. |
| EwangelikalniVaak | Bij gebed voor zieken, voor de vervulling met de Geest en bij het uitzenden van mensen; vooral in pinkstergemeenten. |
Źródło: 16
ZegenGods goedheid over iemand uitspreken. De oudste Bijbeltekst die we op een voorwerp hebben, is een zegen.
Historia
De priesterzegen uit Numeri 6 werd gevonden op zilveren rolletjes uit de late 7e of vroege 6e eeuw v.Chr. (Ketef Hinnom, zie Wetenschap en geloof). Jezus nam afscheid met opgeheven handen, zegenend.
| Kościół | Jak |
|---|---|
| KatolicySacramentale | De priester zegent mensen, maar ook huizen, kruisjes en water. Ouders zegenen hun kinderen met een kruisje op het voorhoofd. |
| PrawosławniGebruik | Zegeningen van water, huizen en vruchten; de priester zegent met het kruis. |
| ProtestanciGebruik | De zegen aan het eind van de dienst, met opgeheven handen, vaak met de woorden van Numeri 6. |
| EwangelikalniGebruik | Zegen in de dienst en in gebed voor elkaar; zegenen van kinderen bij hun opdragen. |
Korzenie w Izraelu
Trzy święta i znaki ze Starego Testamentu, z których wyrosły obrzędy chrześcijańskie, jako historia biblijna.
Pesach
W Izraelu
Israël vierde elk jaar de bevrijding uit Egypte: een lam, ongezuurd brood, bittere kruiden en het bloed aan de deurposten.
W Nowym Testamencie
Jezus vierde het laatste avondmaal rond Pesach. Paulus noemt Christus 'ons pesachlam'. Het avondmaal is zo ook een bevrijdingsmaaltijd.
Besnijdenis
W Izraelu
Het teken van Gods verbond met Abraham, op de achtste dag. Ook Jezus werd besneden.
W Nowym Testamencie
De eerste kerk besloot dat christenen uit de volken niet besneden hoeven te worden. Paulus spreekt van een besnijdenis 'niet met handen gedaan' en legt een verband met de doop; wie kinderen doopt, ziet daar een spoor van het verbond.
Grote Verzoendag
W Izraelu
Eén keer per jaar ging de hogepriester het allerheiligste binnen met bloed van het offer, voor de zonden van het volk. Ook een bok werd de woestijn in gestuurd.
W Nowym Testamencie
De brief aan de Hebreeën leest Jezus als de hogepriester die één keer voor altijd binnenging, met zijn eigen bloed. Daarom kennen christenen geen dierenoffers meer.
Źródła
Każda data i każdy rok w historii pochodzi z jednego z tych źródeł.
- Wikipedia, “Sacrament”
- Wikipedia, “Didache”
- Wikipedia, “Infant baptism”
- Wikipedia, “Anabaptism”
- Wikipedia, “Real presence of Christ in the Eucharist”
- Wikipedia, “Fourth Council of the Lateran”
- Wikipedia, “Marburg Colloquy”
- Wikipedia, “Confirmation”
- Wikipedia, “Confession (religion)”
- Wikipedia, “Anointing of the sick in the Catholic Church”
- Wikipedia, “Christian views on marriage”
- Wikipedia, “Ordination of women”
- Wikipedia, “Cremation”
- Wikipedia, “Fasting in Christianity”
- Wikipedia, “Sign of the cross”
- Wikipedia, “Laying on of hands”