Trudne pytania: cierpienie, piekło i przemoc w Biblii

Wybierz pytanie

Kto traktuje Biblię poważnie, prędzej czy później natrafia na pytania, które bolą. Dlaczego ludzie cierpią? Czy piekło istnieje? Jak mam czytać wojny ze Starego Testamentu? Chrześcijanie myśleli o tym przez wieki i nie zawsze dawali tę samą odpowiedź. Tutaj te pytania są postawione uczciwie, razem z tym, co mówi Biblia, i z najważniejszymi odpowiedziami obok siebie. Wątpliwość nie jest przeciwieństwem wiary: Psalmy są jej pełne.

Dlaczego Bóg dopuszcza cierpienie?

Jeśli Bóg jest dobry i wszechmocny, dlaczego umierają dzieci, trzęsienia ziemi niszczą miasta, a ludzie są torturowani? Nie ma odpowiedzi, która wyjaśniałaby wszystko, a kto podaje jakąś tak, jakby to było proste, często rani cierpiących. Ale Biblia nie omija tego pytania: sama je stawia, głośno.

Co mówi Biblia

Biblia skarży się razem z nami
Jedna trzecia Psalmów to skargi. „Dokądże, Panie?” Hiob przeklina dzień swoich narodzin, a Bóg później nazywa jego szczerą skargę lepszą niż pobożne wyjaśnienia jego przyjaciół.
Cierpienie nie jest dowodem winy
Jezus odrzuca myśl, że kto cierpi, musiał na to zasłużyć: nie zgrzeszył niewidomy od urodzenia ani nie byli winniejsi ci osiemnastu, na których zwaliła się wieża w Siloam.
- Jana 9,2–3
- Łukasza 13,4–5
Bóg cierpi razem z nami
Jezus płacze przy grobie swojego przyjaciela. Na krzyżu modli się psalmem skargi: „Boże mój, Boże mój, czemuś Mnie opuścił?” Chrześcijański Bóg nie przygląda się z daleka.
Cierpienie nie ma ostatniego słowa
Paweł nie pomniejsza obecnego cierpienia, ale stawia je obok tego, co nadchodzi: Bóg otrze każdą łzę, a śmierci już nie będzie.
- Rzymian 8,18
- Apokalipsa 21,4

Co odpowiadają chrześcijanie

Wolność, by kochać
Święty Augustyn i wielu chrześcijańskich myślicieli
Wiele cierpienia bierze się z tego, co ludzie sobie nawzajem robią. Bóg stworzył ludzi, którzy potrafią kochać, a więc też odmówić i zranić. Świat z prawdziwą miłością to świat z prawdziwą wolnością.
- Powtórzonego Prawa 30,19
- Rodzaju 4,8–10
Stworzenie, które wzdycha
Klasyczne chrześcijańskie odczytanie
Także choroby i katastrofy należą do stworzenia, które nie jest już takie, jakie miało być. Paweł pisze, że całe stworzenie wzdycha i czeka na swoje wyzwolenie. Dlaczego Bóg na to pozwala, pozostaje w dużej mierze tajemnicą.
- Rzymian 8,20–22
- Rodzaju 3,17–19
Wzrost przez próbę
Święty Ireneusz z Lyonu, a dziś wciąż wielu
Cierpienie może kształtować ludzi: cierpliwość, współczucie, wiarę. To prawda i jest to w Biblii. Ale to odpowiedź, którą możesz znaleźć dla siebie, a nie taka, którą wolno ci narzucić komuś innemu.
- Rzymian 5,3–5
- Jakuba 1,2–4
Krzyż i nadzieja
Wspólne dla wszystkich tradycji
Bóg nie daje wyjaśnienia, lecz daje samego Siebie. W Jezusie wchodzi w cierpienie, aż po śmierć, a przez zmartwychwstanie otwiera przyszłość, w której wszystko będzie dobrze. Chrześcijanie nie mają odpowiedzi, ale mają Kogoś.

Te odpowiedzi się nie wykluczają; większość chrześcijan korzysta z nich razem. Żadna z nich nie pomniejsza cierpienia ani nie wyjaśnia każdego pojedynczego bólu.

Źródła

Czy piekło istnieje?

Nikt w Nowym Testamencie nie mówi o piekle tak często jak sam Jezus. Używa twardych obrazów: ogień, ciemność, „płacz i zgrzytanie zębów”. Jednocześnie Biblia mówi, że Bóg nie chce, aby ktokolwiek zginął. Jak to do siebie pasuje? Wszystkie wielkie Kościoły wierzą, że sąd jest czymś poważnym. Co do tego, czym dokładnie jest piekło, chrześcijanie myślą różnie.

Co mówi Biblia

Jezus ostrzega
Jezus mówi o gehennie i każe nie bać się tych, którzy zabijają ciało, lecz Tego, który może duszę i ciało zatracić. Mówiąc o sądzie ostatecznym, mówi o karze wiecznej i o życiu wiecznym.
To są obrazy
Gehenna to była Dolina Ben-Hinnom pod Jerozolimą, gdzie kiedyś składano w ofierze dzieci. Ogień i ciemność stoją obok siebie: obrazy rzeczywistości, której nie możemy zobaczyć.
- Jeremiasza 7,31
- Mateusza 8,12
Bóg chce, by wszyscy zostali zbawieni
Bóg nie ma upodobania w śmierci występnego, lecz w tym, by się nawrócił i żył. Chce, by wszyscy ludzie zostali zbawieni, i jest cierpliwy, bo nie chce, aby ktokolwiek zginął.
Sędzia jest sprawiedliwy
„Czyż Sędzia całej ziemi mógłby postąpić niesprawiedliwie?”, pyta Abraham. Sąd jest w rękach Jezusa, który sam umarł za grzeszników.

Co odpowiadają chrześcijanie

Trwałe oddzielenie od Boga
Klasyczna nauka katolików, prawosławnych i większości protestantów
Piekło jest prawdziwe i trwałe: to bycie na zawsze oddzielonym od Boga, źródła wszelkiego dobra. Katechizm Kościoła Katolickiego nazywa je „stanem ostatecznego samowykluczenia się”. Bóg nikogo tam nie posyła wbrew jego woli; to ostateczna konsekwencja powiedzenia „nie”.
- Mateusza 25,46
- 2 Tesaloniczan 1,9
Ta sama miłość, inaczej przeżywana
Podejście prawosławne, m.in. Izaak Syryjczyk
Miłość Boga jest wszędzie. Kto ją przyjmuje, przeżywa ją jako światło i radość; kto się jej opiera, przeżywa tę samą miłość jako palący ogień. Piekło nie jest wtedy miejscem, z którego Bóg się wycofuje, lecz Jego bliskością, którą się odrzuca.
- Hebrajczyków 12,29
- 1 Jana 4,16
Przestać istnieć
Mniejszość protestantów, m.in. John Stott (ostrożnie) i adwentyści
Tylko Bóg jest nieśmiertelny sam z siebie. Kto Go odrzuca, po sądzie naprawdę ginie i przestaje istnieć (tak zwana nieśmiertelność warunkowa, czyli anihilacjonizm). „Kara wieczna” jest wtedy karą o wiecznym skutku, a nie niekończącym się cierpieniem.
Nadzieja dla wszystkich
Niektórzy Ojcowie Kościoła i teologowie; nie jest to nauka żadnego wielkiego Kościoła
Niektórzy, jak święty Grzegorz z Nyssy, a w XX wieku Hans Urs von Balthasar, mają nadzieję, że ostatecznie nikt nie zginie. Kościoły odrzucają pewność co do tego (w VI wieku Kościół potępił naukę o powszechnym przywróceniu, apokatastazę), ale wielu zachowuje tę nadzieję i modli się za wszystkich ludzi.

Kościół katolicki naucza, że piekło istnieje, ale nigdy o nikim nie orzekł, że się w nim znajduje; o świętych natomiast mówi, że są u Boga. Także protestanci i prawosławni zostawiają sąd nad poszczególnymi ludźmi Bogu.

Źródła

Jak czytać przemoc w Starym Testamencie?

W Księdze Jozuego czytasz, że Izrael „obkłada klątwą” całe miasta (tak zwany cherem): wszyscy mają zginąć. Psalm 137 kończy się słowami o dzieciach roztrzaskanych o skałę. Jak to może być w księdze o Bogu miłości? Chrześcijanie zmagają się z tym od wieków. W II wieku Marcjon chciał z tego powodu odrzucić Stary Testament; Kościół się na to nie zgodził i zachował trudne teksty, by dalej się z nimi zmagać.

Co mówi Biblia

Opowiadać to jeszcze nie pochwalać
Wiele przemocy w Biblii jest opowiedzianej, a nie zalecanej. Księga Sędziów kończy się okropnościami i refrenem: „każdy czynił to, co uważał za słuszne”.
- Sędziów 21,25
- Rodzaju 34,30
Sąd dotyka także Izraela
Bóg mówi Abrahamowi, że ziemia zostanie dana dopiero po czterech pokoleniach, bo „miara nieprawości Amorytów jeszcze się nie dopełniła”. Gdy później Izrael sam robił te same rzeczy, również został z tej ziemi wygnany.
Serce Boga
Bóg nie chce śmierci występnego. W Księdze Jonasza oszczędza nawet Niniwę, okrutnego wroga, ku irytacji swojego proroka: „A czyż Ja nie powinienem mieć litości nad Niniwą, wielkim miastem?”
- Ezechiela 33,11
- Jonasza 4,11
Jezus jako klucz
Jezus mówi: miłujcie waszych nieprzyjaciół. Gdy Jego uczniowie chcą sprowadzić ogień z nieba na samarytańską wioskę, karci ich. Chrześcijanie czytają Stary Testament w Jego świetle.

Co odpowiadają chrześcijanie

Sąd jednorazowy, a nie przykład
Klasyczne odczytanie w wielu Kościołach
Podbój był Bożym sądem nad ludami, które między innymi składały w ofierze dzieci, ograniczonym do tamtego czasu i miejsca. Nigdy nie jest to polecenie na później: kto powołuje się na to, by stosować przemoc, nadużywa Biblii.
- Powtórzonego Prawa 12,31
- Kapłańska 18,21
Język starożytnych kronik wojennych
Wielu dzisiejszych biblistów i komentatorów
Na starożytnym Bliskim Wschodzie kroniki wojenne chętnie przesadzały: „wytępiliśmy ich doszczętnie”. Także sama Biblia pokazuje, że te same ludy później nadal tam mieszkały. Słowa są wtedy wypowiedziane poważnie, ale nie jako sprawozdanie z całkowitej zagłady.
Bóg idzie z ludźmi drogą
Ojcowie Kościoła, tacy jak Orygenes i święty Grzegorz z Nyssy, i wielu dzisiaj
Bóg objawiał się krok po kroku ludziom w twardym świecie, a w pełni w Chrystusie. Ojcowie Kościoła czytali wojny także duchowo: jako walkę ze złem we własnym sercu.
- Hebrajczyków 1,1–2
- Efezjan 6,12
Uczciwie dalej się zmagać
Postawa obecna we wszystkich tradycjach
Niektóre teksty pozostają ciemne i wolno ci to powiedzieć. Również prorocy, tacy jak Habakuk, skarżyli się na przemoc. Chrześcijanie czytają je w świetle krzyża, gdzie Bóg doznaje przemocy, zamiast ją stosować.
- Habakuka 1,2–3
- Psalmy 137,1–4

W historii chrześcijanie czasem nadużywali tych tekstów, by usprawiedliwić przemoc, między innymi podczas wypraw krzyżowych i w wojnach kolonialnych. Kościoły mówią dziś wspólnie, że było to złe.

Źródła

Co z tymi, którzy nigdy nie słyszeli o Jezusie?

Nowy Testament mówi, że zbawienie przychodzi przez Jezusa. Ale miliony ludzi żyły przed Nim albo daleko, albo nigdy nie usłyszały Ewangelii w sposób, który mogłyby zrozumieć. Czy są zgubieni? Chrześcijanie zgadzają się, że zbawienie przychodzi przez Chrystusa; różnią się co do tego, co Bóg czyni z tymi, którzy nigdy o Nim nie słyszeli.

Co mówi Biblia

Zbawienie przez Chrystusa
„Ja jestem drogą i prawdą, i życiem. Nikt nie przychodzi do Ojca inaczej jak tylko przeze Mnie.” Piotr mówi, że nie dano ludziom pod niebem żadnego innego imienia, w którym moglibyśmy być zbawieni.
- Jana 14,6
- Dzieje Apostolskie 4,12
Bóg chce, by wszyscy zostali zbawieni
Bóg chce, by wszyscy ludzie zostali zbawieni. Stworzył narody tak, aby Go szukały, „bo w rzeczywistości jest On niedaleko od każdego z nas”.
- 1 Tymoteusza 2,4
- Dzieje Apostolskie 17,26–27
Stworzenie i sumienie
Paweł pisze, że Bożą moc widać w tym, co On stworzył, i że ludzie bez Prawa mają sumienie, które ich oskarża albo broni.
- Rzymian 1,20
- Rzymian 2,14–16
Bóg sądzi sprawiedliwie
Komu wiele dano, od tego wiele wymagać się będzie. „Czyż Sędzia całej ziemi mógłby postąpić niesprawiedliwie?”
- Łukasza 12,48
- Rodzaju 18,25

Co odpowiadają chrześcijanie

Tylko przez świadomą wiarę
Wielu chrześcijan ewangelikalnych i reformowanych
Zbawienie przychodzi przez świadomą wiarę w Chrystusa. Dlatego tak pilne jest, by Ewangelię głoszono wszędzie: „Jakże mają uwierzyć w Tego, o którym nie słyszeli?”
- Rzymian 10,13–15
- Jana 3,18
Przez Chrystusa, także dla tych, którzy Go nie znają
Kościół katolicki (Lumen gentium 16), wielu protestantów, C.S. Lewis
Zbawienie zawsze przychodzi przez Chrystusa, ale Bóg może zbawić także tego, kto bez własnej winy nie zna Ewangelii, szczerym sercem szuka Boga i żyje według swojego sumienia (tak zwany inkluzywizm). Nie czyni to głoszenia mniej ważnym.
- Dzieje Apostolskie 10,34–35
- Rzymian 2,14–16
Wiemy, gdzie jest Kościół, nie wiemy, gdzie go nie ma
Prawosławne powiedzenie i postawa obecna w wielu Kościołach
Chrześcijanie wiedzą, jak Bóg zbawia: przez Chrystusa. Co czyni z tymi, którzy nigdy o Nim nie słyszeli, nie nam rozstrzygać. Powierzamy to Jemu, bo wiemy, kim On jest.
- Rodzaju 18,25
- Rzymian 11,33
Spotkanie po śmierci?
Mniejszość teologów
Niektórzy czytają w Pierwszym Liście św. Piotra, że Chrystus sprawił, iż Ewangelię głoszono „także umarłym”, i sądzą, że ludzie mogą jeszcze spotkać Chrystusa po śmierci. Większość Kościołów tego nie naucza, ale pokazuje to, jak szeroko myśli się o Bożej łasce.
- 1 Piotra 3,19–20
- 1 Piotra 4,6

W jednym wszystkie Kościoły są zgodne: nikt nie zostaje zbawiony dzięki własnym zasługom, a Bóg jest sprawiedliwy i miłosierny.

Źródła

Ta strona jest dla dorosłych

Tu są pytania, nad którymi zastanawiają się dorośli. Masz trudne pytanie o Boga? Zadaj je tacie, mamie albo komuś z kościoła.

Do strony dla dzieci

Trudne pytania

Wybierz pytanie

Dlaczego Bóg dopuszcza cierpienie?

Co mówi Biblia

Biblia skarży się razem z nami

Cierpienie nie jest dowodem winy

Bóg cierpi razem z nami

Cierpienie nie ma ostatniego słowa

Co odpowiadają chrześcijanie

Wolność, by kochać

Stworzenie, które wzdycha

Wzrost przez próbę

Krzyż i nadzieja

Czy piekło istnieje?

Co mówi Biblia

Jezus ostrzega

To są obrazy

Bóg chce, by wszyscy zostali zbawieni

Sędzia jest sprawiedliwy

Co odpowiadają chrześcijanie

Trwałe oddzielenie od Boga

Ta sama miłość, inaczej przeżywana

Przestać istnieć

Nadzieja dla wszystkich

Jak czytać przemoc w Starym Testamencie?

Co mówi Biblia

Opowiadać to jeszcze nie pochwalać

Sąd dotyka także Izraela

Serce Boga

Jezus jako klucz

Co odpowiadają chrześcijanie

Sąd jednorazowy, a nie przykład

Język starożytnych kronik wojennych

Bóg idzie z ludźmi drogą

Uczciwie dalej się zmagać

Co z tymi, którzy nigdy nie słyszeli o Jezusie?

Co mówi Biblia

Zbawienie przez Chrystusa

Bóg chce, by wszyscy zostali zbawieni

Stworzenie i sumienie

Bóg sądzi sprawiedliwie

Co odpowiadają chrześcijanie

Tylko przez świadomą wiarę

Przez Chrystusa, także dla tych, którzy Go nie znają

Wiemy, gdzie jest Kościół, nie wiemy, gdzie go nie ma

Spotkanie po śmierci?

Ta strona jest dla dorosłych

Odkryj też

Przeczytaj psalm skargi: jak długo jeszcze, Panie?