Mithali 13

1Mwana mwenye hekima husikia mafundisho ya babaye, bali mwenye dharau hasikilizi maonyo. 2Kutoka tunda la midomo yake mtu hufurahia mambo mema, bali wasio waaminifu wanatamani sana jeuri. 3Yeye alindaye midomo yake hulinda nafsi yake, bali yeye asemaye kwa haraka ataangamia. 4Mvivu hutamani sana na hapati kitu, bali nafsi ya mwenye bidii hutoshelezwa kikamilifu. 5Mwenye haki huchukia uongo, bali waovu huleta aibu na fedheha. 6Haki humlinda mtu mwadilifu, bali uovu humwangusha mwenye dhambi. 7Mtu mmoja hujifanya tajiri, kumbe hana chochote; mwingine hujifanya maskini, kumbe ana utajiri mwingi. 8Utajiri wa mtu waweza kukomboa maisha yake, bali mtu maskini hasikii kitisho. 9Nuru ya mwenye haki hungʼaa sana, bali taa ya mwovu itazimwa. 10Kiburi huzalisha magomvi tu, bali hekima hupatikana kwa wale wanaozingatia ushauri. 11Fedha isiyo ya halali hupungua, bali yeye akusanyaye fedha kidogo kidogo huongezeka. 12Kilichotarajiwa kikikawia kuja moyo huugua, bali tumaini lililotimizwa ni mti wa uzima. 13Yeye anayedharau mafundisho anajiletea maangamizi, bali yeye anayeheshimu agizo hupewa tuzo. 14Mafundisho ya mwenye busara ni chemchemi ya uzima, ili kumwepusha mtu na mitego ya mauti. 15Ufahamu mzuri hupata upendeleo, bali njia ya asiye mwaminifu ni ngumu. 16Kila mwenye busara hutenda kwa maarifa, bali mpumbavu hudhihirisha upumbavu wake. 17Mjumbe mwovu huanguka kwenye taabu, bali mjumbe mwaminifu huleta uponyaji. 18Yeye anayedharau maonyo hupata umaskini na aibu, bali yeye anayekubali maonyo huheshimiwa. 19Tarajio lililotimizwa ni tamu kwa nafsi, bali wapumbavu huchukia sana kuacha ubaya. 20Yeye atembeaye na mwenye hekima atapata hekima, bali rafiki wa mpumbavu hupata madhara. 21Balaa humwandama mtenda dhambi, bali mafanikio ni thawabu kwa mwenye haki. 22Mtu mwema huwaachia wana wa wanawe urithi, bali mali ya wenye dhambi imehifadhiwa kwa ajili ya wenye haki. 23Shamba la mtu maskini laweza kuzalisha chakula kingi, bali dhuluma hukifutilia mbali. 24Yeye aizuiaye fimbo yake hampendi mwanawe, bali yeye ampendaye huwa mwangalifu kumwadibisha. 25Mwenye haki hula mpaka akaridhisha moyo wake, bali tumbo la mwovu hutaabika kwa njaa.

1A wise son listens to his father’s instruction, but a scoffer doesn’t listen to rebuke. 2By the fruit of his lips, a man enjoys good things; but the unfaithful crave violence. 3He who guards his mouth guards his soul. One who opens wide his lips comes to ruin. 4The soul of the sluggard desires, and has nothing, but the desire of the diligent shall be fully satisfied. 5A righteous man hates lies, but a wicked man brings shame and disgrace. 6Righteousness guards the way of integrity, but wickedness overthrows the sinner. 7There are some who pretend to be rich, yet have nothing. There are some who pretend to be poor, yet have great wealth. 8The ransom of a man’s life is his riches, but the poor hear no threats. 9The light of the righteous shines brightly, but the lamp of the wicked is snuffed out. 10Pride only breeds quarrels, but with ones who take advice is wisdom. 11Wealth gained dishonestly dwindles away, but he who gathers by hand makes it grow. 12Hope deferred makes the heart sick, but when longing is fulfilled, it is a tree of life. 13Whoever despises instruction will pay for it, but he who respects a command will be rewarded. 14The teaching of the wise is a spring of life, to turn from the snares of death. 15Good understanding wins favor; but the way of the unfaithful is hard. 16Every prudent man acts from knowledge, but a fool exposes folly. 17A wicked messenger falls into trouble, but a trustworthy envoy gains healing. 18Poverty and shame come to him who refuses discipline, but he who heeds correction shall be honored. 19Longing fulfilled is sweet to the soul, but fools detest turning from evil. 20One who walks with wise men grows wise, but a companion of fools suffers harm. 21Misfortune pursues sinners, but prosperity rewards the righteous. 22A good man leaves an inheritance to his children’s children, but the wealth of the sinner is stored for the righteous. 23An abundance of food is in poor people’s fields, but injustice sweeps it away. 24One who spares the rod hates his son, but one who loves him is careful to discipline him. 25The righteous one eats to the satisfying of his soul, but the belly of the wicked goes hungry.

1Een wijs zoon hoort de tucht des vaders; maar een spotter hoort de bestraffing niet. 2Een ieder zal van de vrucht des monds het goede eten; maar de ziel der trouwelozen het geweld. 3Die zijn mond bewaart, behoudt zijn ziel; maar voor hem is verstoring, die zijn lippen wijd opendoet. 4De ziel des luiaards is begerig, doch er is niets; maar de ziel der vlijtigen zal vet gemaakt worden. 5De rechtvaardige haat leugentaal; maar de goddeloze maakt zich stinkende, en doet zich schaamte aan. 6De gerechtigheid bewaart den oprechte van weg; maar de goddeloosheid zal den zondaar omkeren. 7Er is een, die zichzelven rijk maakt, en niet met al heeft, en een, die zichzelven arm maakt, en heeft veel goed. 8Het rantsoen van ieders ziel is zijn rijkdom; maar de arme hoort het schelden niet. 9Het licht der rechtvaardigen zal zich verblijden; maar de lamp der goddelozen zal uitgeblust worden. 10Door hovaardigheid maakt men niet dan gekijf; maar bij de beradenen is wijsheid. 11Goed, van ijdelheid gekomen, zal verminderd worden; maar die met de hand vergadert, zal het vermeerderen. 12De uitgestelde hoop krenkt het hart; maar de begeerte, die komt, is een boom des levens. 13Die het woord veracht, die zal verdorven worden; maar wie het gebod vreest, dien zal vergolden worden. 14Des wijzen leer is een springader des levens, om af te wijken van de strikken des doods. 15Goed verstand geeft aangenaamheid; maar de weg der trouwelozen is streng. 16Al wie kloekzinnig is, handelt met wetenschap; maar een zot breidt dwaasheid uit. 17Een goddeloze bode zal in het kwaad vallen; maar een trouw gezant is medicijn. 18Armoede en schande is desgenen, die de tucht verwerpt; maar die de bestraffing waarneemt; zal geeerd worden. 19De begeerte, die geschiedt, is zoet voor de ziel; maar het is den zotten een gruwel van het kwade af te wijken. 20Die met de wijzen omgaat, zal wijs worden; maar die der zotten metgezel is, zal verbroken worden. 21Het kwaad zal de zondaars vervolgen; maar den rechtvaardige zal men goed vergelden. 22De goede zal zijner kinders kinderen doen erven; maar het vermogen des zondaars is voor de rechtvaardige weggelegd. 23Het ploegen der armen geeft veelheid der spijze; maar daar is een, die verteerd wordt door gebrek van oordeel. 24Die zijn roede inhoudt, haat zijn zoon; maar die hem liefheeft, zoekt hem vroeg met tuchtiging. 25De rechtvaardige eet tot verzadiging zijner ziel toe; maar de buik der goddelozen zal gebrek hebben.