Kerk en wereld
Van een handvol leerlingen in Jeruzalem tot kerken in bijna elk land. Volg de weg op de kaart, en lees hoe het nieuws bij de sprekers van jouw taal kwam.
Vlak voor zijn hemelvaart zei Jezus tegen een handvol leerlingen dat ze zijn getuigen zouden zijn in Jeruzalem, en verder, tot aan het einde van de aarde. Handelingen vertelt het begin. Daarna ging het verhaal verder, via handelaars, slaven, monniken, koningen en gewone gezinnen. Niet altijd zoals Jezus het bedoeld had: soms met dwang of in het kielzog van veroveraars. Maar steeds weer vonden mensen in hun eigen taal dezelfde Heer.
Eerst waren er maar een paar vrienden van Jezus. Zij vertelden het goede nieuws aan anderen, en die weer aan anderen. Zo reisde het verhaal over zeeën en bergen, tot het ook bij jou thuis kwam!
Elke taal van Draad heeft haar eigen verhaal. Het jouwe staat eerst; kies een andere taal om verder te lezen.
4e–8e eeuw
In de Romeinse tijd waren er al christenen langs de Maas; Servaas wordt de eerste bisschop van Tongeren genoemd. In de zevende eeuw stichtte Amandus abdijen in Gent, en in 695 werd Willibrord bisschop van de Friezen, met Utrecht als zetel. Bonifatius stierf in 754 bij Dokkum.
Let op: Servaas' leven is grotendeels legende.
Bronnen: Wikipedia, “Willibrord” · Wikipedia, “Saint Amand”
2e–6e eeuw
In de tweede eeuw had Lyon een kerk met bisschop Pothinus, afkomstig uit Klein-Azië. In 177 werden de christenen van Lyon en Vienne vervolgd; hun brief daarover is bewaard. Irenaeus leidde daarna de kerk. Rond 500 liet koning Clovis zich in Reims dopen door bisschop Remigius.
Let op: Het jaar van Clovis' doop is onzeker: historici noemen data tussen 496 en 506.
Bronnen: Wikipedia, “Martyrs of Lyon” · Wikipedia, “Clovis I”
3e–9e eeuw
Trier, een Romeinse keizerstad, had al in de derde eeuw een bisschop. In de achtste eeuw organiseerde Bonifatius de kerk in de Duitse landen en stichtte hij Fulda (744). Rond 830 vertelde de Heliand de evangeliën als een Oudsaksisch heldendicht.
Let op: De vroegste bisschoppen van Trier zijn vooral uit de overlevering bekend.
Bronnen: Wikipedia, “Saint Boniface” · Wikipedia, “Heliand”
3e–7e eeuw
In Romeins Brittannië stierf Alban als martelaar, en in 314 zaten drie Britse bisschoppen op een kerkvergadering in Arles. In 597 landde Augustinus, gestuurd door paus Gregorius, in Kent, waar koning Æthelbert christen werd. Vanuit Iona en Lindisfarne brachten Ierse monniken het evangelie in het noorden.
Let op: Wanneer Alban stierf, is onzeker: de derde of het begin van de vierde eeuw.
Bronnen: Wikipedia, “Augustine of Canterbury” · Wikipedia, “Council of Arles”
ca. 300 en 1511
Rond 305 kwamen bisschoppen uit heel Hispania samen in Elvira, bij Granada: er waren toen al georganiseerde kerken. In 589 bracht koning Reccared op het concilie van Toledo de Visigoten van het arianisme naar het katholieke geloof. In 1511 werd Santo Domingo het eerste bisdom in Amerika, waar nu de meeste Spaanstaligen wonen.
Let op: Dat Jakobus of Paulus zelf in Spanje predikte, is een overlevering; Paulus wilde er wel naartoe (Romeinen 15:24).
Bronnen: Wikipedia, “Synod of Elvira” · Wikipedia, “Third Council of Toledo”
1e eeuw
Al voor Paulus kwam, waren er gelovigen in Rome: Priscilla en Aquila kwamen er rond 50 vandaan. Paulus schreef rond 57 zijn brief aan een grote, bestaande gemeente en kwam er later als gevangene. Na de brand van 64 vervolgde Nero de christenen; volgens de overlevering stierven Petrus en Paulus toen in Rome.
6e eeuw
Het christendom kwam in de eerste eeuwen naar Lusitanië en Galicië. Rond 550 kwam Martinus van Braga uit Pannonië; hij stichtte het klooster van Dume en hielp de Sueven van het arianisme naar het katholieke geloof. In 1681 verscheen het Nieuwe Testament van João Ferreira de Almeida.
Bronnen: Wikipedia, “Martin of Braga”
966
Op Paaszaterdag 966 liet vorst Mieszko I zich met zijn hof dopen, mee onder invloed van zijn Tsjechische vrouw Dobrawa. In 968 kreeg Polen zijn eerste bisschop, Jordan, in Poznań. Die doop geldt als het begin van Polen.
Let op: Of de doop in Poznań of Gniezno plaatsvond, weten we niet zeker.
Bronnen: Wikipedia, “Baptism of Poland”
635, 1601, 1807
Drie keer begon het opnieuw: met Alopen van de Kerk van het Oosten in 635, met de jezuïet Matteo Ricci in Peking in 1601, en met Robert Morrison, die in 1807 aankwam en het Nieuwe Testament in het Chinees vertaalde. De Chinese Bijbel die Draad gebruikt, verscheen in 1919.
Bronnen: Boston University, History of Missiology, “Morrison, Robert (1782–1834)” · Wikipedia, “Xi'an Stele”
1784
In Korea begon de kerk zonder zendelingen. Geleerden lazen christelijke boeken uit China, en in 1784 liet Yi Seung-hun zich in Peking dopen. Thuis doopte hij anderen. Hij stierf in 1801 als martelaar. In 1885 kwamen de eerste protestantse zendelingen, Underwood en Appenzeller.
Bronnen: Wikipedia, “Yi Seung-hun” · Boston University, History of Missiology, “Underwood, Horace Grant”
1521
Op Paaszondag 31 maart 1521 werd tijdens de reis van Magellaan de eerste mis op de Filipijnen opgedragen, en in april lieten de vorst van Cebu en zijn volk zich dopen. Vanaf 1565 bleven de Spanjaarden. In 1593 verscheen in Manilla de Doctrina Christiana, het eerste boek in een Filipijnse taal, in het Spaans en het Tagalog.
Let op: Ook hier ging de komst van het geloof samen met kolonisatie.
Bronnen: Wikipedia, “First Mass in the Philippines” · Wikipedia, “Doctrina Christiana”
1615–1651
In 1615 begonnen jezuïeten een eerste gemeente in Hội An. Alexandre de Rhodes kwam in 1624 en werkte vooral in het noorden. Met anderen werkte hij het schrift met Latijnse letters uit waarin het Vietnamees nog altijd geschreven wordt; in 1651 gaf hij in Rome een woordenboek en een catechismus uit.
Let op: Het Latijnse schrift was het werk van meerdere missionarissen en Vietnamese helpers, niet van één man.
Bronnen: Wikipedia, “Alexandre de Rhodes” · Wikipedia, “Catholic Church in Vietnam”
1549
In 1549 kwam Franciscus Xaverius aan in Kagoshima. Na een snelle groei volgden verboden en vervolging. Christenen rond Nagasaki hielden hun geloof ongeveer 250 jaar in het geheim vol. Op 17 maart 1865 maakten ze zich bekend aan een priester in de nieuwe kerk van Ōura.
Bronnen: UNESCO World Heritage, “Hidden Christian Sites in the Nagasaki Region”
1e eeuw
Op het eerste Pinksteren hoorden ook Arabieren de apostelen in hun eigen taal, en Paulus trok na zijn bekering naar Arabië. Voor de islam waren er christelijke Arabische stammen, zoals de Ghassaniden. De oudste Arabische Bijbelhandschriften zijn uit de negende eeuw; de Bijbel die Draad gebruikt, werd in 1865 in Beiroet voltooid.
Bronnen: Wikipedia, “Bible translations into Arabic” · Wikipedia, “Ghassanids”
ca. 49
Het Nieuwe Testament is in het Grieks geschreven. Rond 49 predikte Paulus in Filippi, de eerste stad in Europa waar hij een gemeente stichtte, en daarna in Thessaloniki, Athene en Korinte. Drie van die gemeenten kregen een brief die nu in de Bijbel staat.
Bronnen: Wikipedia, “Philippi”
829
In 829 kwam Ansgar, 'de apostel van het noorden', voor een half jaar naar de handelsstad Birka en vormde er een kleine gemeente. Rond 1000 werd Olof Skötkonung de eerste christelijke koning. In 1541 verscheen de Bijbel in het Zweeds.
Let op: De gemeente in Birka hield niet lang stand; Zweden werd pas in de twaalfde eeuw helemaal christelijk.
Bronnen: Wikipedia, “Ansgar”
ca. 972–1000
Grootvorst Géza haalde rond 972 westerse missionarissen naar zijn land en liet zich dopen. Zijn zoon Stefanus werd rond 1000 gekroond als eerste koning en bouwde de kerk in Hongarije uit. In 1590 verscheen de eerste gedrukte Hongaarse Bijbel, van Gáspár Károli.
Bronnen: Wikipedia, “Stephen I of Hungary”
863
In 863 kwamen Cyrillus en Methodius naar Groot-Moravië en maakten ze het eerste Slavische alfabet. Methodius doopte waarschijnlijk vorst Bořivoj en Ludmila. De Bijbel van Kralice (1579–1593) werd later een maatstaf voor de Tsjechische taal.
Bronnen: Wikipedia, “Saints Cyril and Methodius” · Wikipedia, “Bořivoj I”
traditie: 52 · zeker: ca. 849
De Thomaschristenen van Kerala zeggen dat de apostel Thomas in 52 in Kodungallur aan land kwam. Rond 849 legden koperen platen in Kollam de rechten van een kerk vast. In 1841 was de hele Bijbel in het Malayalam vertaald.
Let op: Dat Thomas zelf kwam, is een overlevering die historici niet kunnen bewijzen of uitsluiten.
Bronnen: Wikipedia, “Tharisapalli plates” · Wikipedia, “Bible translations into Malayalam”
12e eeuw en 1548
Het christendom kwam geleidelijk uit het westen en het oosten. Volgens de legende kwam bisschop Henrik rond 1155 met de Zweedse koning mee en stierf hij als martelaar. Zeker is dat Mikael Agricola in 1548 het Nieuwe Testament in het Fins vertaalde, het begin van het geschreven Fins.
Let op: Over bisschop Henrik is weinig met zekerheid bekend.
Bronnen: Wikipedia, “Mikael Agricola” · Wikipedia, “Bishop Henry”
995–1030
De koningen Olav Tryggvason en Olav Haraldsson voerden het christendom in, vaak met dwang. Olav Haraldsson sneuvelde in 1030 bij Stiklestad en werd daarna als heilige vereerd in Nidaros, nu Trondheim. Al eerder kwam het geloof via handel en contacten met Engeland.
Let op: De gedwongen bekeringen zijn vooral bekend uit latere saga's; ze waren echt, en staan haaks op het evangelie.
Bronnen: Wikipedia, “Olaf Tryggvason” · Wikipedia, “Olaf II of Norway”
9e eeuw en 1219
In de negende eeuw werden de Serviërs christen, mee door leerlingen van Cyrillus en Methodius. In 1219 werd Sava de eerste aartsbisschop van een eigen Servische kerk, met zijn zetel in het klooster Žiča.
Bronnen: Wikipedia, “Christianization of the Serbs” · Wikipedia, “Saint Sava”
1910–1926
Het Esperanto heeft geen volk, maar wel christenen die het spreken. Zamenhof, de maker van de taal, vertaalde zelf het Oude Testament. In 1910 ontstond in Parijs een katholieke vereniging, IKUE, en in 1911 in Antwerpen een protestantse, KELI. In 1926 verscheen de volledige Bijbel in het Esperanto.
Bronnen: Wikipedia, “Bible translations into Esperanto” · Wikipedia, “International League of Christian Esperantists”
ca. 957 en 988
De Russische kerk gaat terug op de doop van het rijk van Kyiv: vorstin Olga liet zich rond 957 dopen, en rond 988 liet vorst Volodymyr zich dopen en daarna de inwoners van Kyiv. Russen, Oekraïners en Belarussen delen die oorsprong. De Russische Bijbel die Draad gebruikt, verscheen in 1876.
Bronnen: Wikipedia, “Christianization of Kievan Rus'” · Wikipedia, “Russian Synodal Bible”
ca. 957 en 988
In Kyiv liet vorstin Olga zich rond 957 dopen, en rond 988 liet vorst Volodymyr de inwoners van de stad dopen in de Dnipro. In 1581 verscheen in Ostroh de eerste volledige gedrukte Bijbel in het Kerkslavisch, en in 1903 de eerste volledige Bijbel in het moderne Oekraïens.
Bronnen: Wikipedia, “Olga of Kiev” · Wikipedia, “Ostrog Bible”
1580 en 19e eeuw
In 1580 nodigde de Mogolkeizer Akbar jezuïeten uit aan zijn hof in Fatehpur Sikri, om met hen te spreken over hun geloof. In de negentiende eeuw vertaalden Henry Martyn en de zending van Serampore de Bijbel in het Hindoestaans en het Hindi.
Bronnen: Wikipedia, “Rodolfo Acquaviva” · Boston University, History of Missiology, “Martyn, Henry”
1844
De Portugezen waren in de zestiende eeuw in Mombasa, maar er bleef geen kerk. In 1844 kwam Johann Ludwig Krapf; hij schreef de eerste grammatica en het eerste woordenboek van het Swahili en begon met het vertalen van de Bijbel. In 1891 was de hele Bijbel in het Swahili klaar.
Bronnen: Wikipedia, “Johann Ludwig Krapf” · Dictionary of African Christian Biography, “Hodgson, F. J.”
1793–1801
Portugese katholieken bouwden in 1599 de kerk van Bandel. In 1793 kwam William Carey naar Bengalen; eind 1800 werd Krishna Pal in Serampore gedoopt, en in 1801 verscheen het Nieuwe Testament in het Bengaals.
Bronnen: Boston University, History of Missiology, “Carey, William”
1578 en 1706
In 1578 werd een Tamil catechismus het eerste boek dat ooit in Tamilletters werd gedrukt. In 1706 kwamen Bartholomäus Ziegenbalg en Heinrich Plütschau aan in Tranquebar, als eerste protestantse zendelingen in India. Ziegenbalgs Tamil Nieuwe Testament (1714) was het eerste in een Indiase taal.
Bronnen: Boston University, History of Missiology, “Ziegenbalg, Bartholomäus” · Wikipedia, “Henrique Henriques”
1715 en 1805
In 1715 liet Manda Reddy zich met enkele families dopen: de eerste Telugu christenen van wie we weten. In 1805 begon de Londense zendingsvereniging in Visakhapatnam; haar mensen vertaalden het Nieuwe Testament in het Telugu. Later groeide de kerk vooral onder de armste gemeenschappen.
1616
De Engelse jezuïet Thomas Stephens schreef in Goa de Kristapurana, een lang gedicht over het verhaal van de Bijbel in de stijl van de Indiase epen, in het Marathi. Het werd in 1616 gedrukt. Later vertaalde de zending van Serampore de Bijbel in het Marathi.
1815–1829
In 1815 kwamen zendelingen van de Londense zendingsvereniging naar Surat. In 1820 en 1821 verschenen de eerste Nieuwe Testamenten in het Gujarati, en in 1829 de hele Bijbel. Vanaf 1841 werkten Ierse presbyterianen in Gujarat.
Bronnen: Wikipedia, “Christianity in Gujarat”
1834 en 1873
In 1834 begon in Ludhiana de eerste zending in de Punjab. Rond 1873 liet Ditt, een arme leerbewerker, zich in Sialkot dopen. Hij vertelde het in zijn eigen dorpen verder, en zo ontstond een beweging waarin tienduizenden van de armste Punjabi christen werden.
Bronnen: Evangelicals Now, “Pakistan's little-known Christian story”
1715 en 1951
Van 1715 tot 1769 werkten kapucijnen in de vallei van Kathmandu, tot ze moesten vertrekken. In 1821 verscheen een Nieuw Testament in het Nepalees. Ganga Prasad Pradhan, de eerste Nepalese predikant, vertaalde vanuit Darjeeling de hele Bijbel (1914). Pas na 1951 mochten buitenlanders in Nepal werken, en de kerk groeide vooral na 1990.
Bronnen: Wikipedia, “Christianity in Nepal” · Wikipedia, “Ganga Prasad Pradhan”
Twaalf haltes, van Pinksteren tot vandaag. Kies een halte op de kaart of in de lijst.
Waar het evangelie jouw taal bereikte
ca. 30
Jeruzalem
Vijftig dagen na Pasen komt de Geest. Pelgrims uit Perzië, Mesopotamië, Klein-Azië, Egypte, Libië, Rome, Kreta en Arabië horen de leerlingen in hun eigen taal. Velen nemen het nieuws mee naar huis.
Met Pinksteren hoorden mensen uit heel veel landen over Jezus, elk in zijn eigen taal. Daarna gingen ze terug naar huis en vertelden het verder.
Wie is de heilige Geest?ca. 35 en 4e eeuw
Meroë en Aksum
Een hoge ambtenaar van de Kandake, de koningin van Kusj (in de Bijbel ‘Ethiopië’, in het huidige Soedan), leest Jesaja op weg naar huis. Filippus legt het hem uit, en hij laat zich dopen. In de vierde eeuw wordt het koninkrijk Aksum christelijk onder koning Ezana: op zijn munten komt een kruis. Frumentius, die er als jongen strandde, wordt in Alexandrië tot bisschop gewijd.
Een man uit Ethiopië las in zijn wagen uit de Bijbel. Filippus vertelde hem over Jezus, en de man liet zich meteen dopen bij een beekje!
Filippus bij Wie is wieca. 49–62
Filippi en Rome
Op zijn tweede reis steekt Paulus over naar Macedonië. In Filippi laat Lydia, een handelaarster in purper, zich dopen: de eerste gelovige van wie we weten in Europa. Daarna volgen Thessaloniki, Athene en Korinte. In Rome was al een gemeente voor Paulus er als gevangene aankwam.
Paulus reisde met de boot naar Europa. Een vrouw die mooie paarse stof verkocht, Lydia, was daar de eerste die in Jezus geloofde.
Volg Paulus op de Bijbelkaarttraditie: 52 · zeker: 9e eeuw
Kerala (India)
De christenen van Kerala zeggen dat de apostel Thomas in het jaar 52 bij hen aan land kwam. Wat vaststaat: rond 849 gaf een vorst in Kollam op koperen platen rechten aan een kerk van Syrische christenen. Hun kerk is dus minstens elf eeuwen oud, en ze bidden nog altijd in de traditie van de Syrische kerken.
In het zuiden van India wonen christenen die zeggen: de apostel Thomas kwam lang geleden met de boot naar ons toe!
Let op: Dat Thomas zelf in India was, is een oude overlevering die historici niet kunnen bewijzen of uitsluiten.
Meer over de apostelenBronnen: Wikipedia, “Tharisapalli plates”
301–314
Armenië
Koning Tiridates III laat zich dopen door Gregorius de Verlichter, en Armenië wordt het eerste land dat het christendom als zijn godsdienst aanneemt. De Armeense kerk houdt het op 301; veel historici denken aan een paar jaar later, vóór 314. Een eeuw later krijgt het Armeens een eigen alfabet, om de Bijbel te kunnen lezen.
Armenië was het allereerste land waar de koning zei: wij volgen Jezus.
Bronnen: World History Encyclopedia, “The Early Christianization of Armenia”
5e eeuw
Ierland
Patrick was een jonge Brit toen piraten hem als slaaf naar Ierland brachten. Hij ontsnapte, maar ging later vrijwillig terug om het evangelie te brengen aan het volk dat hem gevangen had gehouden. Hij schreef zelf zijn verhaal op, de Confessio. Ierse monniken trokken daarna naar Schotland en het vasteland.
Patrick werd als jongen ontvoerd naar Ierland. Later ging hij er vrijwillig terug om te vertellen over Gods liefde, ook aan de mensen die hem pijn hadden gedaan.
Bronnen: Royal Irish Academy, “St Patrick's Confessio (confessio.ie)”
635–781
Xi'an (China)
In 635 komt de monnik Alopen van de Kerk van het Oosten aan in Chang'an, de hoofdstad van de Tang-keizers. In 781 zetten de christenen daar een stenen zuil neer, in het Chinees en het Syrisch, die anderhalve eeuw kerk beschrijft. De steen raakte begraven en werd in de jaren 1620 teruggevonden.
Lang geleden kwam een monnik helemaal naar China. De christenen daar maakten een grote stenen zuil met hun verhaal erop. Die staat nog altijd in een museum!
Bronnen: Wikipedia, “Xi'an Stele”
4e–8e eeuw
Tongeren, Gent en Utrecht
Volgens de overlevering was Servaas in de vierde eeuw bisschop van Tongeren. Zeker is dat Amandus in de zevende eeuw in Gent twee abdijen stichtte, en dat Willibrord in 695 in Rome tot bisschop van de Friezen werd gewijd, met Utrecht als zetel. Bonifatius werd in 754 bij Dokkum gedood.
Ook bij ons kwamen mensen vertellen over Jezus: Amandus in Gent, Willibrord in Utrecht. Sommige kerken die zij begonnen, bestaan nog!
Let op: Over Servaas is veel legende; zijn bisschopschap in Tongeren is oud, maar de details zijn onzeker.
Bronnen: Wikipedia, “Saint Amand” · Wikipedia, “Willibrord”
ca. 830
Saksen
Een onbekende dichter vertelt de evangeliën opnieuw in het Oudsaksisch, als een lang heldendicht. Jezus is er een vorst met zijn trouwe gevolg, zoals de lezers dat kenden uit hun eigen verhalen. Zo wilde hij het verhaal laten landen in de wereld van zijn lezers, zonder de kern te veranderen.
Iemand schreef het verhaal van Jezus als een lang lied voor de Saksen, zodat zij het goed konden begrijpen.
Let op: Het werk van Karel de Grote onder de Saksen ging gepaard met oorlog en gedwongen doop. De Heliand komt uit de generatie daarna.
Bronnen: Wikipedia, “Heliand”
863–988
Moravië en Kyiv
De broers Cyrillus en Methodius trekken in 863 naar Moravië en maken een alfabet om de Bijbel en de liturgie in de taal van de Slaven te kunnen schrijven. Rond 988 laat vorst Volodymyr van Kyiv zich dopen, en daarna de inwoners van de stad, in de Dnipro.
Twee broers bedachten nieuwe letters, zodat de Slavische volken de Bijbel in hun eigen taal konden lezen.
Bronnen: Wikipedia, “Saints Cyril and Methodius” · Wikipedia, “Christianization of Kievan Rus'”
vanaf 1492
Santo Domingo
Het evangelie kwam naar Amerika op de schepen van de Spaanse en Portugese veroveraars, en vaak ging dat samen met geweld en uitbuiting. Maar ook daar klonk het tegengeluid uit de kerk zelf: in 1511 preekte de dominicaan Antonio de Montesinos in Santo Domingo tegen de mishandeling van de Taíno, en Bartolomé de las Casas verdedigde zijn leven lang de rechten van de inheemse volken.
Toen mensen uit Europa naar Amerika voeren, deden ze daar veel kwaad. Maar sommige christenen zeiden dapper: dit mag niet, ook zij zijn kinderen van God.
Let op: Draad verzwijgt dit niet: wat in Jezus' naam met dwang gebeurde, staat haaks op wat Hij zelf deed.
Bronnen: Wikipedia, “Antonio de Montesinos”
20e–21e eeuw
Afrika, Azië en Latijns-Amerika
In de twintigste eeuw groeit de kerk het snelst in Afrika ten zuiden van de Sahara, in Latijns-Amerika en in delen van Azië, vaak gedragen door de mensen daar zelf. Vandaag woont de meerderheid van alle christenen buiten Europa en Noord-Amerika. De cijfers staan op de pagina over christenen wereldwijd.
Vandaag wonen er christenen in bijna elk land van de wereld, het meest in Afrika en Zuid-Amerika.
Christenen wereldwijd, in cijfers