Tradities
Hoe christenen hun geloof vieren
Van de doop tot de uitvaart, van wierook tot paaseieren: hoe katholieken, orthodoxen, protestanten en evangelischen het geloof vieren, en welke Bijbeltekst erachter zit.
Levensmomenten
Open een moment om te zien hoe elke traditie het viert.
DoopMet water gedoopt 'in de naam van de Vader en de Zoon en de heilige Geest'. Alle christenen dopen, op bevel van Jezus zelf. Het water spreekt van afwassen en van sterven en opstaan met Christus.Bij de doop krijg je water op je hoofd of ga je helemaal onder water. Het betekent: je hoort bij Jezus, en God wast alles schoon.
Katholiek
Meestal als baby: water over het hoofd, zalving met olie, een witte doopkleed en een kaars aangestoken aan de paaskaars. Een peter en meter beloven mee te helpen.
Orthodox
Driemaal helemaal ondergedompeld, ook baby's. Meteen erna volgen de zalving met myron (de chrismatie) en de eerste communie: het kind hoort er helemaal bij.
Protestants (luthers, gereformeerd, anglicaans)
Kinderdoop met water over het hoofd, als teken van Gods verbond dat ook de kinderen geldt. De ouders en de gemeente beloven het kind op te voeden in het geloof.
Evangelisch, baptist, pinkster
Geloofsdoop: wie zelf gelooft, laat zich dopen, meestal door volledige onderdompeling, als getuigenis van een nieuw leven. Baby's worden vaak 'opgedragen' met een zegen.
Wist je dat? Het woord 'dopen' komt van het Grieks baptizein: onderdompelen. Oude doopvonten zijn vaak achthoekig: de achtste dag, de dag van de opstanding.
Avondmaal en eucharistieBrood en wijn, zoals Jezus deed op de avond voor zijn dood: 'Doet dat tot Mijn gedachtenis.' Alle kerken vieren het, al verschillen ze in hoe Christus erin aanwezig is.Jezus at een laatste maaltijd met zijn vrienden. Hij zei: denk aan Mij als je brood eet en wijn drinkt. Daarom doen christenen dat nog altijd.
Katholiek
De eucharistie, het hart van de mis, elke zondag. Katholieken geloven dat brood en wijn werkelijk lichaam en bloed van Christus worden (transsubstantiatie). Kinderen doen hun eerste communie rond hun zevende.
Orthodox
De goddelijke liturgie, met gezuurd brood en wijn samen gegeven met een lepeltje, ook aan kleine kinderen. Het blijft een mysterie hoe Christus aanwezig is, maar Hij is het werkelijk. Ervoor wordt gevast.
Protestants (luthers, gereformeerd, anglicaans)
Lutheranen geloven dat Christus werkelijk aanwezig is 'in, met en onder' brood en wijn; gereformeerden (Calvijn) dat Hij geestelijk aanwezig is en ons door de Geest voedt. Vaak een paar keer per jaar, soms maandelijks of wekelijks.
Evangelisch, baptist, pinkster
Vaak 'Avondmaal' of 'Brood breken' genoemd: een gedachtenismaal aan Jezus' dood en opstanding, dikwijls maandelijks, met brood en (druiven)sap of wijn.
Wist je dat? 'Eucharistie' is Grieks voor dankzegging: Jezus 'dankte' toen Hij het brood nam.
Vormsel, chrismatie en belijdenisHet moment waarop wie gedoopt is, zelf 'ja' zegt tegen het geloof en om de kracht van de heilige Geest bidt.Als je groter bent, zeg je zelf: ja, ik wil bij Jezus horen. Dan wordt er gebeden dat de heilige Geest je helpt.
Katholiek
Het vormsel, meestal rond twaalf jaar: de bisschop zalft het voorhoofd met chrisma. In België vaak met een groot familiefeest.
Orthodox
De chrismatie gebeurt meteen bij de doop, ook bij baby's: de Geest is een gave die je niet hoeft te verdienen.
Protestants (luthers, gereformeerd, anglicaans)
Belijdenis doen: als jongere of volwassene spreek je zelf voor de gemeente je geloof uit. Lutheranen noemen het de confirmatie.
Evangelisch, baptist, pinkster
Bij de geloofsdoop vallen doop en eigen belijdenis samen. Pinkstergemeenten spreken ook over de 'doop in de Geest'.
Huwelijk'Daarom zal de man zijn vader en zijn moeder verlaten, en zijn vrouw aankleven; en zij zullen tot een vlees zijn.' Jezus deed zijn eerste teken op een bruiloft, in Kana. In België en Nederland trouw je eerst voor de wet; de kerkelijke inzegening volgt daarna.Bij een bruiloft beloven twee mensen elkaar: ik blijf altijd van jou houden. In de kerk vragen ze God om zijn zegen. Jezus ging zelf ook naar een bruiloft!
Katholiek
Een sacrament, dat bruid en bruidegom elkaar zelf toedienen met hun jawoord voor God, een priester of diaken en twee getuigen. Ringen worden gezegend, vaak in een huwelijksmis. Het huwelijk is onverbreekbaar.
Orthodox
Eerst de verloving met ringen, dan de kroning: het paar krijgt kronen op het hoofd (stefana), als koning en koningin van een nieuw huisgezin en als martelaren die zichzelf geven. Ze drinken uit één beker en lopen driemaal rond de tafel, de 'dans van Jesaja'.
Protestants (luthers, gereformeerd, anglicaans)
Een kerkdienst waarin het paar elkaar trouw belooft en de zegen ontvangt, met een preek over hun trouwtekst. Het huwelijk is geen sacrament, maar wel een heilig verbond voor Gods aangezicht.
Evangelisch, baptist, pinkster
Een eenvoudige, persoonlijke dienst met beloften, liederen en gebed, vaak met getuigenissen van vrienden. Het paar kiest samen een Bijbeltekst als motto.
Wist je dat? De witte trouwjurk werd pas populair na het huwelijk van koningin Victoria in 1840. Veel gekozen trouwteksten: Ruth 1:16, Prediker 4:9–12 en 1 Korintiërs 13.
UitvaartAfscheid nemen met verdriet, maar 'niet als degenen die geen hoop hebben'. Christenen geloven in de opstanding: de dood heeft niet het laatste woord.Als iemand sterft, zijn we verdrietig. Maar christenen geloven: wie bij Jezus hoort, leeft verder bij God, en op een dag maakt Hij alles nieuw.
Katholiek
Een uitvaartmis met wijwater (dat aan de doop herinnert) en wierook. Cremeren mag sinds 1963; de as hoort bewaard te worden op een gewijde plaats. Op Allerzielen worden de graven bezocht.
Orthodox
Vaak met open kist, kaarsen in ieders hand en het lied 'Eeuwige gedachtenis'. Er wordt gebeden op de derde, negende en veertigste dag, met koliva, gekookte tarwe: 'als de tarwekorrel sterft, draagt ze veel vrucht'. Begraven heeft de voorkeur.
Protestants (luthers, gereformeerd, anglicaans)
Een rouwdienst met Bijbellezing, preek en samenzang, die de hoop op de opstanding laat klinken. Begraven en cremeren zijn allebei gebruikelijk.
Evangelisch, baptist, pinkster
Vaak een 'dankdienst voor het leven' van de overledene, met verhalen, liederen en het evangelie van de opstanding.
Biecht en vergeving'Indien wij onze zonden belijden, Hij is getrouw en rechtvaardig, dat Hij ons de zonden vergeve.' Alle christenen belijden hun zonden; de vorm verschilt.Iedereen doet weleens iets verkeerd. Als je het eerlijk aan God vertelt, vergeeft Hij het. Helemaal!
Katholiek
Het sacrament van boete en verzoening: in een biechtstoel of gesprek belijd je je zonden bij een priester, die de vergeving uitspreekt. De priester mag nooit iets doorvertellen.
Orthodox
Je staat samen met de priester voor een icoon van Christus: je belijdt aan Christus, de priester is getuige. Hij legt zijn stola over je hoofd en spreekt de vergeving uit.
Protestants (luthers, gereformeerd, anglicaans)
Je belijdt je zonden rechtstreeks aan God, ook samen in de eredienst met de 'schuldbelijdenis'. Luther hield de persoonlijke biecht in ere; sommige kerken bieden pastorale gesprekken.
Evangelisch, baptist, pinkster
Persoonlijk gebed om vergeving, en elkaar de zonden belijden in kleine groepen of met een vertrouwenspersoon.
Ziekenzalving en gebed voor zieken'Is iemand krank onder u? Dat hij tot zich roepe de ouderlingen der Gemeente, en dat zij over hem bidden, hem zalvende met olie in den Naam des Heeren.'Als iemand ziek is, bidden christenen voor hem. Soms doen ze een beetje olie op zijn voorhoofd, zoals in de Bijbel.
Katholiek
Een sacrament voor wie ernstig ziek of oud is: de priester zalft voorhoofd en handen. Niet alleen voor stervenden.
Orthodox
Het heilig oliesel, soms door zeven priesters. Op Woensdag van de Goede Week mag iedereen het ontvangen.
Protestants (luthers, gereformeerd, anglicaans)
Gebed met handoplegging door ouderlingen of de predikant; in sommige kerken ook met olie.
Evangelisch, baptist, pinkster
Gebed voor genezing, vaak met handoplegging, in de verwachting dat God ook vandaag geneest.
Ambt en wijdingDe kerk kiest mensen die voorgaan, verkondigen en zorgen, en zegent hen met handoplegging, zoals de apostelen deden.In de kerk zijn er mensen die voorgaan, zoals een pastoor, priester of dominee. De kerk bidt voor hen en legt de handen op hun hoofd.
Katholiek
Diaken, priester en bisschop worden gewijd. Priesters in de Latijnse kerk leven celibatair; in de oosterse katholieke kerken mogen ze getrouwd zijn.
Orthodox
Een priester mag getrouwd zijn, als hij trouwt vóór zijn wijding. Bisschoppen komen uit de monniken.
Protestants (luthers, gereformeerd, anglicaans)
Predikanten of dominees, ouderlingen en diakenen worden bevestigd. In veel protestantse kerken kunnen ook vrouwen predikant zijn.
Evangelisch, baptist, pinkster
Voorgangers, oudsten en leiders worden gezegend; ieder gelovige heet 'priester' (1 Petrus 2:9).
In de kerk
Wat je ziet en doet in een kerk, en waarom.
Het kruisteken
Een kort gebed met de hand: voorhoofd, borst, schouders. Katholieken gaan van links naar rechts, orthodoxen van rechts naar links, met drie vingers samen voor de Drie-eenheid en twee voor de twee naturen van Christus.
Iconen
In de orthodoxe kerk zijn iconen 'vensters op de hemel': ze worden niet aanbeden maar vereerd, met een kus of een kaars. Een iconostase, een wand vol iconen, scheidt het schip van het altaar.
Wierook
Een geur die opstijgt als gebed: 'Mijn gebed worde gesteld als reukwerk voor Uw aangezicht.' In Openbaring stijgt wierook op met de gebeden van de heiligen.
Psalm 141:2Kaarsen
Christus is het licht van de wereld. Een kaars aansteken is een gebed zonder woorden, voor wie je liefhebt of mist.
Johannes 8:12Rozenkrans en gebedssnoer
Katholieken bidden de rozenkrans en overwegen het leven van Jezus. Orthodoxen bidden met een knopensnoer het Jezusgebed: 'Heer Jezus Christus, Zoon van God, ontferm U over mij.'
Lucas 18:13Staan, knielen, zingen
Orthodoxen staan meestal tijdens de hele liturgie, katholieken staan, zitten en knielen, protestanten zingen veel: psalmen, gezangen en liederen. Elk is een manier om met je hele lichaam te bidden.
Vasten
Jezus vastte veertig dagen. Katholieken vasten op Aswoensdag en Goede Vrijdag en laten vlees staan op vrijdag; orthodoxen vasten bijna de helft van het jaar van vlees en zuivel; protestanten vasten vrijwillig.
Matteüs 6:16–18Pelgrimstochten
Op weg naar een heilige plaats: Jeruzalem, Rome, Santiago de Compostela, Lourdes, of dichtbij, zoals Scherpenheuvel. Onderweg zijn is zelf een gebed: 'Welgelukzalig is de mens, wiens sterkte in U is.'
Psalm 84:6
Feestgebruiken
Waar onze gewoonten rond de feesten vandaan komen.
De kerststal
Franciscus van Assisi bouwde in 1223 in Greccio een levende kerststal met os en ezel, om te laten zien hoe arm God werd. Sindsdien staat er bijna overal een stal.
Lucas 2:7De adventskrans
In 1839 hing de Duitse predikant Johann Hinrich Wichern in een weeshuis een wagenwiel met kaarsjes op, zodat de kinderen konden aftellen naar Kerstmis. Later bleven vier kaarsen over, één per zondag.
De kerstboom
Een groenblijvende boom als teken van leven in de winter, versierd in Duitsland sinds de 16e eeuw. Volgens een legende zette Luther er als eerste kaarsjes in, als beeld van de sterren boven Bethlehem.
'Stille nacht'
Geschreven door Joseph Mohr en op muziek gezet door Franz Gruber, voor het eerst gezongen in Oberndorf (Oostenrijk) op kerstavond 1818, met gitaarbegeleiding; volgens het verhaal omdat het orgel stuk was.
Paaseieren
Een ei lijkt dood als een steen, maar er komt leven uit, zoals uit het graf. In de veertigdagentijd aten mensen geen eieren; met Pasen was er feest. Orthodoxen verven ze rood, als het bloed van Christus.
Palmpasen
Kinderen in Nederland en Vlaanderen maken palmpaasstokken met een broodhaantje: de haan van Petrus. Katholieken laten palmtakjes (buxus) zegenen en hangen ze achter het kruisbeeld.
Johannes 12:12–13Sint-Maarten en Sinterklaas
Kinderen lopen met lampionnen voor Sint-Maarten, die zijn mantel deelde. Sinterklaas, de bisschop van Myra, bracht volgens de legende in het geheim geschenken aan arme meisjes.
Driekoningenzingen
Rond 6 januari trekken kinderen verkleed als wijzen langs de deuren met een ster en zingen. Soms schrijven ze 20+C+M+B+26 boven de deur: Christus mansionem benedicat, 'Christus zegene dit huis'.
Matteüs 2:1–12
Relikwieën
Een relikwie is een overblijfsel van een heilige: van het lichaam (eerste klasse), iets wat hij droeg of gebruikte (tweede klasse), of iets wat ermee in aanraking kwam (derde klasse). De oudste christenen kwamen samen bij de graven van de martelaren; daarom liggen er relikwieën in veel altaren.
In de Bijbel
Een dode man komt tot leven als hij de beenderen van Elisa raakt.
2 Koningen 13:21Doeken die Paulus had aangeraakt, worden naar zieken gebracht en ze genezen.
Handelingen 19:11–12Een vrouw raakt de zoom van Jezus' kleed aan: 'uw geloof heeft u behouden'.
Matteüs 9:20–22
Katholiek en orthodox
Relikwieën worden vereerd, niet aanbeden: God werkt door de heiligen en hun lichaam, dat een tempel van de Geest was en zal opstaan. Een altaar wordt vaak gewijd met een relikwie erin.
Protestants
De Reformatie verwierp de verering van relikwieën. Calvijn schreef in 1543 spottend dat er genoeg 'stukken van het ware kruis' waren om een schip mee te vullen. Alleen Christus is de weg; de handel in relikwieën en aflaten liep uit de hand.
Het Heilig Bloed
Brugge, Heilig-Bloedbasiliek
Wat de traditie zegt
Een glazen flesje met een doek met bloed van Christus, volgens de overlevering in de 12e eeuw uit Constantinopel naar Brugge gebracht.
Wat onderzoek zegt
Waarschijnlijk in Brugge aangekomen na de plundering van Constantinopel in 1204. Elk jaar op Hemelvaartsdag trekt de Heilig-Bloedprocessie door de stad, erkend als immaterieel erfgoed door UNESCO.
De lijkwade van Turijn
Turijn, kathedraal
Wat de traditie zegt
Een linnen doek met het afdruksel van een gekruisigde man, door velen gezien als het grafdoek van Jezus.
Wat onderzoek zegt
Koolstofdatering in 1988 dateerde het linnen tussen 1260 en 1390; sommigen betwisten die monsters. Hoe het beeld ontstond, is nog altijd niet verklaard. De Katholieke Kerk laat het oordeel open en noemt het een 'icoon'.
De doornenkroon
Parijs, Notre-Dame
Wat de traditie zegt
Een ring van biezen, volgens de traditie de kroon die Jezus droeg. Lodewijk IX kocht hem in 1238 en bouwde er de Sainte-Chapelle voor.
Wat onderzoek zegt
Bij de brand van Notre-Dame in 2019 werd hij gered door een brandweerkapelaan. Zijn echtheid kan niet bewezen worden; hij is wel al eeuwen een plek van gebed.
Het graf van Petrus
Rome, Sint-Pietersbasiliek
Wat de traditie zegt
De Sint-Pieter staat boven het graf van de apostel Petrus, die volgens de overlevering rond 64 in Rome werd gekruisigd.
Wat onderzoek zegt
Opgravingen onder de basiliek (1939–1949) vonden een eerbiedig vereerd graf uit de 2e eeuw. Of de gevonden beenderen van Petrus zijn, is niet zeker, maar dat Petrus in Rome stierf, aanvaarden de meeste historici.
De schrijn van de Drie Koningen
Keulen, Dom
Wat de traditie zegt
Een gouden schrijn met de relikwieën van de wijzen uit het oosten, in 1164 uit Milaan naar Keulen gebracht. Voor deze schrijn werd de Dom gebouwd.
Wat onderzoek zegt
Waar de beenderen vandaan komen, is onbekend; de Bijbel noemt geen namen of aantal van de wijzen. De schrijn zelf is een meesterwerk van middeleeuwse goudsmeedkunst.
Het ware kruis
Onder meer Rome en Jeruzalem
Wat de traditie zegt
Volgens de overlevering vond keizerin Helena, moeder van Constantijn, rond 326 in Jeruzalem het kruis van Jezus. Splinters ervan kwamen in heel de christelijke wereld terecht.
Wat onderzoek zegt
Het verhaal van de vondst is pas enkele decennia later opgetekend. Echtheid is niet te bewijzen. Het feest van de Kruisverheffing (14 september) herinnert eraan.