Naar de inhoud
Bèta
Weergave

Talen van de Bijbel

Hebreeuws, Aramees en Grieks

De Bijbel is niet in het Nederlands geschreven, maar in drie oude talen. Hoe klonken ze, hoe zagen de letters eruit, en welke woorden van Jezus kennen we nog zoals Hij ze zei?

Drie talen, één verhaal

Het Oude Testament is bijna helemaal Hebreeuws, met een paar stukken Aramees. Het Nieuwe Testament is Grieks.

  • Hebreeuws

    Waar in de Bijbel
    Bijna het hele Oude Testament
    Wanneer
    Geschreven over vele eeuwen, van de koningen tot na de ballingschap

    בראשית ברא אלהים

    bereshit bara elohimIn het begin schiep God
    Genesis 1:1

    Hebreeuws is de taal van Israël. Je leest het van rechts naar links, en eeuwenlang schreef men alleen de medeklinkers op: de lezer wist zelf welke klinkers erbij hoorden. Het is een taal van werkwoorden en beelden: God 'heeft een lange neus' betekent dat Hij geduldig is.

    Het Oude Testament is in het Hebreeuws geschreven. Je leest het van rechts naar links!

    Goed om te weten

    • Het alfabet heeft 22 letters, allemaal medeklinkers.
    • De puntjes en streepjes voor de klinkers zijn pas tussen ongeveer 600 en 1000 na Christus toegevoegd, door Joodse schrijvers die de Masoreten heten.
    • Sommige psalmen en gedichten zijn een alfabet: elk vers of elke strofe begint met de volgende letter. Psalm 119 is het bekendste voorbeeld.
  • Aramees

    Waar in de Bijbel
    Stukken van Daniël en Ezra, één vers in Jeremia, en de taal van Jezus
    Wanneer
    De wereldtaal van het Perzische rijk; daarna de gewone taal in Israël

    מלכא לעלמין חיי

    malka le'almin chayiO koning, leef voor altijd!
    Daniël 2:4

    Aramees is familie van het Hebreeuws, zoals Nederlands familie is van Duits. Het was de taal van handel en brieven in het hele Midden-Oosten. Na de ballingschap spraken Joden thuis Aramees, en Jezus en zijn leerlingen in Galilea ook. In de evangeliën, die in het Grieks zijn geschreven, staan nog een paar van zijn Aramese woorden.

    Jezus sprak thuis Aramees. In de Bijbel staan nog een paar woorden die Hij echt zo zei!

    Goed om te weten

    • De 'Hebreeuwse' vierkante letters zijn eigenlijk het Aramese schrift, dat de Joden na de ballingschap overnamen.
    • Al in 2 Koningen 18 vragen de dienaren van koning Hizkia om Aramees te spreken, zodat het volk op de muur het niet zou verstaan.
    • Aramees leeft nog: Assyrische, Chaldeeuwse en Syrisch-orthodoxe christenen spreken en bidden er nog in, en in een paar dorpen in Syrië is het nog de dagelijkse taal.
  • Grieks

    Waar in de Bijbel
    Het hele Nieuwe Testament
    Wanneer
    Geschreven tussen ongeveer 50 en 100 na Christus

    Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος

    en archē ēn ho logosIn het begin was het Woord
    Johannes 1:1

    Sinds Alexander de Grote spraken mensen van Egypte tot Rome Grieks. Niet het deftige Grieks van de filosofen, maar de koinè, het 'gewone' Grieks van de markt en de brieven. Daarin schreven Paulus en de evangelisten, zodat iedereen het kon lezen. Ook het Oude Testament was toen al in het Grieks vertaald: de Septuagint.

    Het Nieuwe Testament is in het Grieks geschreven, zodat mensen in heel veel landen het konden lezen.

    Goed om te weten

    • De Septuagint werd vanaf de derde eeuw voor Christus in Alexandrië vertaald. Het Nieuwe Testament citeert vaak uit die Griekse vertaling.
    • Op het kruis van Jezus hing een opschrift in het Hebreeuws (of Aramees), Latijn en Grieks.
    • De oudste handschriften zijn in hoofdletters geschreven, zonder spaties tussen de woorden.

Aramees in het Oude Testament

Op een paar plekken gaat het Oude Testament ineens over in het Aramees. Hier staan ze allemaal.

  1. Genesis 31:47

    Twee woorden: Laban noemt de steenhoop Jegar-Sahaduta, 'getuigenhoop', waar Jakob het Hebreeuwse Gal-Ed zegt.

    Genesis 31
  2. Jeremia 10:11

    Eén vers, een zin die de Judeeërs in ballingschap tegen de volken konden zeggen: de goden die hemel en aarde niet gemaakt hebben, zullen verdwijnen.

    Jeremia 10
  3. Daniël 2:4–7:28

    Vanaf het moment dat de wijzen de koning in het Aramees aanspreken: de droom van het beeld, de oven, de leeuwenkuil en het visioen van de vier dieren.

    Daniël 2
  4. Ezra 4:8–6:18; 7:12–26

    Brieven van en aan de Perzische koningen over de herbouw van de tempel, overgeschreven in de taal waarin ze verstuurd werden.

    Ezra 4

Woorden zoals Jezus ze zei

De evangeliën zijn in het Grieks geschreven, maar soms laten ze een woord in de taal van Jezus staan. Kies een woord.

Abba

Aramees

Aramees
אבא
Syrisch (Pesjitta)
ܐܒܐ
Grieks (Nieuwe Testament)
αββα

Zeg:AB-ba(abbā)

'Vader': zo spraken kinderen, ook volwassen kinderen, hun vader aan. Vertrouwd en liefdevol, en tegelijk vol respect.

Abba betekent 'Vader'. Zo noemde Jezus God, en zo mogen wij Hem ook noemen.

Waar staat het?

In de tuin van Getsemane, de nacht voor zijn dood, bidt Jezus: 'Abba, Vader, voor U is alles mogelijk. Neem deze beker van Mij weg. Maar niet wat Ik wil, maar wat U wilt.' Paulus schrijft later dat de Geest ook ons laat roepen: 'Abba, Vader!'

Goed om te weten: Je leest soms dat abba 'papa' betekent. Dat is te simpel: ook volwassenen zeiden abba tegen hun vader. Wel bijzonder is dat Jezus God zo direct aanspreekt, en ons leert hetzelfde te doen.

Het Onze Vader in het Aramees

Het gebed dat Jezus zijn leerlingen leerde, in de Syrische Bijbel. Je leest het van rechts naar links.

Zo staat het Onze Vader in de Pesjitta, de Syrische Bijbel uit de vijfde eeuw. Syrisch is een latere vorm van het Aramees, uit de stad Edessa. Het is niet precies het Galilese Aramees van Jezus, maar het komt er dichtbij: veel woorden klonken bijna hetzelfde.

Jezus leerde zijn leerlingen dit gebed waarschijnlijk in het Aramees. Wat de evangeliën ons geven, is het Grieks van Matteüs en Lucas; de Pesjitta vertaalde dat later terug in een zustertaal.

  1. ܐܒܘܢ ܕܒܫܡܝܐ

    abun d-bashmayya

    Onze Vader, die in de hemel bent,

    Abun is 'onze vader': abba met 'onze' eraan vast.

  2. ܢܬܩܕܫ ܫܡܟ

    nethqaddash shmakh

    laat uw naam geheiligd worden,

  3. ܬܐܬܐ ܡܠܟܘܬܟ

    tethe malkuthakh

    laat uw koninkrijk komen,

  4. ܢܗܘܐ ܨܒܝܢܟ ܐܝܟܢܐ ܕܒܫܡܝܐ ܐܦ ܒܐܪܥܐ

    nehweh sebyanakh aykanna d-bashmayya aph b-ar'a

    laat uw wil gebeuren, zoals in de hemel, zo ook op de aarde.

  5. ܗܒ ܠܢ ܠܚܡܐ ܕܣܘܢܩܢܢ ܝܘܡܢܐ

    hab lan lachma d-sunqanan yawmana

    Geef ons vandaag het brood dat we nodig hebben,

    Lachma, 'brood', is hetzelfde woord als in Bethlehem: 'huis van brood'.

  6. ܘܫܒܘܩ ܠܢ ܚܘܒܝܢ ܐܝܟܢܐ ܕܐܦ ܚܢܢ ܫܒܩܢ ܠܚܝܒܝܢ

    wa-shbuq lan chawbayn aykanna d-aph chnan shbaqn l-chayyabayn

    en vergeef ons onze schulden, zoals ook wij vergeven wie ons iets schuldig is.

    In het Aramees betekent chawba zowel 'schuld' als 'zonde'. Daarom heeft Matteüs 'schulden' en Lucas 'zonden'.

  7. ܘܠܐ ܬܥܠܢ ܠܢܣܝܘܢܐ

    wa-la ta'lan l-nesyuna

    En breng ons niet in beproeving,

  8. ܐܠܐ ܦܨܢ ܡܢ ܒܝܫܐ

    ella passan men bisha

    maar red ons van het kwaad.

    Bisha kan 'het kwade' zijn of 'de boze'; beide lezingen zijn oud.

  9. ܡܛܠ ܕܕܝܠܟ ܗܝ ܡܠܟܘܬܐ ܘܚܝܠܐ ܘܬܫܒܘܚܬܐ

    metul d-dilakh hi malkutha w-chayla w-teshbuchta

    Want van U is het koninkrijk, de kracht en de heerlijkheid

    Dit slot staat in de Pesjitta en in latere Griekse handschriften, niet in de oudste. Kerken bidden het al sinds de vroegste tijd.

  10. ܠܥܠܡ ܥܠܡܝܢ ܐܡܝܢ

    l-'alam 'almin. amen

    tot in alle eeuwigheid. Amen.

Twee alfabetten

Tik op een letter voor zijn naam, zijn klank en zijn verhaal. Het Hebreeuwse alfabet loopt van rechts naar links.

א

alef

Klank
stil, draagt een klinker
Het tekentje was
os

De eerste letter, een stille letter. Ook in het Grieks werd de os de eerste letter: alfa.

Schrijf je naam in het Grieks en het Hebreeuws

Typ je naam en kijk hoe hij er in de letters van de Bijbel uitziet.

Alleen letters tellen; je naam blijft op dit toestel.

Typ een naam, dan verschijnen hier de letters.

Dit is een spelletje, geen echte vertaling. We volgen hoe je naam gespeld is, niet hoe hij klinkt. Hebreeuws schrijft de meeste klinkers niet op: een a of e aan het begin rust op een alef, aan het eind op een he. Vijf Hebreeuwse letters en de Griekse sigma krijgen aan het eind van een woord een eigen vorm.

Lees het begin van Johannes: 'In het begin was het Woord.'

Lees Johannes 1

Leesgemak

Kies wat helpt. Je keuze blijft bewaard op dit toestel.

Tekstgrootte

Gebruik je liever de instellingen van je toestel (zoom, schermlezer, donkere modus)? Die werken hier ook gewoon.