Como a Bíblia chegou até nós
A Bíblia foi escrita em hebraico, aramaico e grego, em rolos e folhas soltas. Durante séculos foi copiada à mão, depois impressa e traduzida em milhares de línguas. Segue o caminho, experimenta traduzir tu mesmo e lê um versículo em doze línguas.
Por agora, as explicações de passagens e livros estão só em neerlandês, e ainda não há texto bíblico em português: por enquanto lês a World English Bible, em inglês. A app em si está em português; as traduções vão seguir-se.
Dos primeiros rolos ao telemóvel na tua mão: os passos principais, e em que material o texto estava escrito em cada época.
± 1000–400 v.Chr.
De boeken van het Oude Testament werden in de loop van eeuwen geschreven, bijna helemaal in het Hebreeuws, met enkele delen in het Aramees (in Daniël en Ezra). Ze stonden op rollen van leer of papyrus, in kolommen, zonder klinkers en vaak zonder ruimte tussen de woorden.
Escrito em: Leer en papyrus
Jeremia 36Eeuwenlang
Een rol sleet. Daarom schreven geoefende schrijvers de tekst steeds opnieuw over, letter voor letter. Ezra wordt in de Bijbel zelf 'een schrijver, bekwaam in de wet van Mozes' genoemd. Overschrijven was vakwerk: later telden schrijvers zelfs de letters en woorden om fouten te vinden.
Escrito em: Leer en perkament
Ezra 7Vanaf ± 250 v.Chr.
In Alexandrië in Egypte spraken veel Joden Grieks. Daar werd de Thora in het Grieks vertaald, later ook de andere boeken. Een oude legende spreekt van 72 vertalers, vandaar de naam Septuagint ('zeventig', LXX). Het was de Bijbel van de eerste christenen die Grieks spraken; het Nieuwe Testament citeert er vaak uit.
Escrito em: Papyrus
± 50–100 n.Chr.
De apostelen en hun leerlingen schreven in het gewone Grieks van die tijd (koinè). De brieven van Paulus zijn de oudste boeken, uit de jaren 50. Gemeenten lazen ze voor, schreven ze over en stuurden ze door (vgl. Kolossenzen 4:16).
Escrito em: Papyrus
Kolossenzen 42e eeuw
Het oudste bekende stukje van het Nieuwe Testament is een snipper papyrus zo groot als een creditcard, met woorden uit Johannes 18. Het ligt in Manchester. Meestal wordt het in de eerste helft van de 2e eeuw gedateerd; sommige onderzoekers denken iets later. Vroege christenen gebruikten graag een codex: losse bladen gevouwen en ingebonden, het begin van het boek.
Escrito em: Papyrus
Johannes 184e eeuw
Uit de 4e eeuw zijn de eerste volledige Bijbels in het Grieks bewaard, op perkament. De Codex Vaticanus ligt al eeuwen in de bibliotheek van het Vaticaan. De Codex Sinaiticus werd in de 19e eeuw door Constantin von Tischendorf gevonden in het Sint-Catharinaklooster aan de voet van de Sinaï; het grootste deel ligt nu in Londen.
Escrito em: Perkament
± 382–405
Hiëronymus vertaalde de Bijbel in Bethlehem in het Latijn, de taal van het westen. Voor het Oude Testament ging hij terug naar het Hebreeuws. Zijn vertaling heette later de Vulgaat ('de gangbare') en was ruim duizend jaar de Bijbel van de westerse kerk.
Escrito em: Perkament
± 600–1000
Joodse geleerden, de masoreten, bewaakten de Hebreeuwse tekst. Ze voegden tekentjes toe voor de klinkers en de voordracht, en notities in de marge om de tekst precies zo te houden. Uit hun werk komen de Codex van Aleppo (± 930) en de Codex van Leningrad (1008), de oudste volledige Hebreeuwse Bijbel. Op die tekst rusten bijna alle vertalingen van het Oude Testament.
Escrito em: Perkament
± 1382
Volgelingen van John Wycliffe vertaalden de Vulgaat in het Engels, met de hand geschreven. Het was verboden en toch werd hij veel overgeschreven. Ook in andere talen, zoals het Middelnederlands, bestonden toen al Bijbelvertalingen en bijbelse verhalen.
Escrito em: Perkament
± 1455
In Mainz drukte Johannes Gutenberg met losse letters de Latijnse Bijbel. Een boek hoefde niet meer jaren lang overgeschreven te worden: honderden gelijke exemplaren in korte tijd. Van zijn Bijbel bestaan nog een kleine 50 exemplaren, helemaal of gedeeltelijk.
Escrito em: Papier en perkament
1516
Erasmus van Rotterdam gaf als eerste een gedrukt Grieks Nieuwe Testament uit, met een nieuwe Latijnse vertaling ernaast. Hij had maar een handvol late handschriften. Latere uitgaven op basis van zijn werk werden bekend als de Textus Receptus ('de ontvangen tekst'), een naam uit een Leidse uitgave van 1633. Luther, Tyndale, de King James en de Statenvertaling vertaalden het Nieuwe Testament uit deze tekst.
Escrito em: Papier
1522/1534
Maarten Luther vertaalde op de Wartburg in een paar maanden het Nieuwe Testament in het Duits (september 1522). In 1534 volgde de hele Bijbel, met hulp van onder anderen Philipp Melanchthon. Hij zocht woorden zoals 'de moeder in huis en de man op de markt' ze spraken. Zijn Bijbel vormde de Duitse taal mee.
Escrito em: Papier
1526
William Tyndale vertaalde als eerste uit het Grieks in het Engels en liet het in Worms drukken. De boekjes werden naar Engeland gesmokkeld. In 1536 werd hij bij Brussel (in Vilvoorde) terechtgesteld. Veel van zijn zinnen leven voort in de King James.
Escrito em: Papier
1611
Op verzoek van koning James I werkten zo'n vijftig geleerden samen aan een Engelse Bijbel. De King James (Authorized Version) werd eeuwenlang dé Engelse Bijbel en wordt nog altijd veel gelezen.
Escrito em: Papier
1637
De Synode van Dordrecht (1618–1619) besloot tot een nieuwe Nederlandse Bijbel uit de grondtalen. De Staten-Generaal betaalden, vandaar de naam. Na bijna twintig jaar werk verscheen hij in 1637. Hij vormde het Nederlands mee en wordt in sommige kerken nog gelezen; Draad gebruikt hem als Nederlandse tekst.
Escrito em: Papier
1880/1910
De Zwitserse predikant Louis Segond vertaalde het Oude (1874) en het Nieuwe Testament (1880) in helder Frans. Na zijn dood werd zijn vertaling herzien en in 1910 opnieuw uitgegeven. Het werd de meest gelezen protestantse Bijbel in het Frans.
Escrito em: Papier
1947
Een herder vond in een grot bij Qumran kruiken met oude rollen. In de jaren daarna kwamen er in elf grotten resten van honderden rollen tevoorschijn, uit de 3e eeuw v.Chr. tot de 1e eeuw n.Chr. De grote Jesajarol is zo'n duizend jaar ouder dan de Codex van Leningrad, en toch meestal woord voor woord gelijk, op kleine verschillen in spelling en enkele woorden na.
Escrito em: Leer en papyrus
Jesaja 5320e en 21e eeuw
Met de oudere handschriften die gevonden werden en meer kennis van de oude talen kwamen nieuwe vertalingen: de Bible de Jérusalem (1956), de NIV (1978), de ESV (2001), de Herziene Statenvertaling (2010), de NBV21 (2021) en vele andere. Ze vertalen meestal uit een kritische uitgave van de grondtekst, die alle bekende handschriften vergelijkt.
Escrito em: Papier en scherm
Vandaag
Volgens de Wycliffe Global Alliance (cijfers van 2024) is de hele Bijbel vertaald in 756 talen, het Nieuwe Testament in nog eens 1.726 talen, en delen ervan in nog 1.274 talen. Samen 3.756 van de ruim 7.000 talen op aarde. Er wordt nog aan meer dan 3.000 vertalingen gewerkt. Bijbelgenootschappen (United Bible Societies) melden vergelijkbare cijfers; elk jaar komen er talen bij.
Escrito em: Scherm
Não há duas línguas que digam as coisas da mesma maneira. Os tradutores escolhem quão perto ficam das palavras do texto original. Em traços gerais, há três maneiras.
Zo dicht mogelijk bij de woorden en de zinsbouw van het Hebreeuws en Grieks. Vaktermen: formeel-equivalent of concordant.
Vertaalt wat de zin betekent, in gewone zinnen van nu. Vaktermen: dynamisch- of functioneel-equivalent.
Vertelt de tekst in eigen woorden na, soms met uitleg erbij. Strikt genomen geen vertaling maar een navertelling.
Texto original
YHWH ro'i lo echsar
JHWH – mijn herder – niet – ik zal gebrek hebben
Passo 2 de 5
De HEERE is mijn Herder, mij zal niets ontbreken.
Woord voor woord, maar in goed lopend Nederlands. De Godsnaam wordt 'HEERE' in hoofdletters, zoals in de Statenvertaling.
Estas cinco versões são exemplos nossos, não citações de uma tradução.
Uma estimativa aproximada, não uma medição: os tradutores descrevem eles próprios as suas escolhas. A linha tracejada mostra onde está agora o controlo deslizante.
Ainda não temos uma lista para a tua língua; vês Bíblias inglesas.
O Fio lê em cada língua uma Bíblia própria. Escolhe um versículo conhecido e vê como doze traduções o dizem. A palavra que importa está destacada.
De eerste woorden van de Bijbel lijken in elke taal op elkaar. Het Hebreeuwse woord voor 'hemel' is een meervoud; daarom schrijven sommige Bijbels 'de hemelen'.
Ler o capítuloNo princípio criou Deus os céus e a terra.
In den beginne schiep God den hemel en de aarde.
Au commencement, Dieu créa les cieux et la terre.
In the beginning, God created the heavens and the earth.
Im Anfang schuf Gott die Himmel und die Erde.
EN el principio crió Dios los cielos y la tierra.
Nel principio Iddio creò i cieli e la terra.
Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię.
起初， 神创造天地。
태초에 하나님이 천지를 창조하시니라
Nang pasimula ay nilikha ng Dios ang langit at ang lupa.
Ban đầu Ðức Chúa Trời dựng nên trời đất.
Duas boas traduções do mesmo versículo podem soar de forma diferente. Quase sempre é por uma destas razões.
Er zijn meer dan 5.000 Griekse handschriften van (delen van) het Nieuwe Testament, en ze verschillen op kleine punten. Oudere vertalingen volgen de Textus Receptus, nieuwere meestal een kritische tekst die de oudste handschriften zwaarder laat wegen. De meeste verschillen gaan over spelling of woordvolgorde; geen enkele leer van het christelijk geloof hangt aan één betwiste plaats.
In het Hebreeuws staat vaak de naam JHWH. Joden spraken die uit eerbied niet uit en lazen 'Adonai', Heer. Daarom schrijven veel vertalingen HEERE, HEER of LORD in hoofdletters. De Franse Segond schrijft 'l'Éternel', de Elberfelder en Reina-Valera 'Jehova', de World English Bible 'Yahweh'. Kijk maar bij Psalm 23:1.
Comparar este versículoHet Grieks heeft voor liefde onder meer agapē. Oudere vertalingen in het Frans, Spaans en Italiaans kozen in 1 Korintiërs 13 'charité', 'caridad' en 'carità' (van het Latijnse caritas), andere gewoon 'liefde'. Ook 'Woord' in Johannes 1:1 (logos) heeft zo'n rijke achtergrond dat elke taal moet kiezen: Verbum, Parole, Wort.
Comparar este versículoPaulus schrijft vaak adelphoi, letterlijk 'broeders', maar hij bedoelt de hele gemeente. Sommige nieuwe vertalingen schrijven daarom 'broeders en zusters'; andere houden 'broeders' en laten de lezer dat zelf begrijpen. Beide keuzes zijn te verdedigen.
In Johannes 1:1 staat 'kai theos ēn ho logos', letterlijk 'en God was het Woord'. Het Grieks zet 'God' vooraan voor nadruk. Vrijwel alle vertalingen schrijven 'het Woord was God'. In Romeinen 3:23 staat de tegenwoordige tijd: allen 'komen tekort' (nog steeds), terwijl 'hebben gezondigd' terugkijkt.
Comparar este versículoEm alguns lugares o leitor nota que os manuscritos não são iguais. As Bíblias costumam imprimir esses trechos, muitas vezes entre parênteses retos ou com uma nota.
Sommige Bijbels hebben hier 'de Vader, het Woord en de Heilige Geest; en deze drie zijn één'. Die woorden staan in de Textus Receptus, maar in geen enkel Grieks handschrift van voor de late middeleeuwen; ze komen uit Latijnse handschriften. Erasmus nam ze pas in zijn derde uitgave (1522) op. De meeste nieuwe vertalingen laten ze weg of zetten ze in een voetnoot. De leer van de Drie-eenheid hangt er niet van af: die rust op veel andere teksten.
Com o texto mais longo no Fio: Statenvertaling, Reina-Valera, Biblia Gdańska
1 João 5In de twee oudste volledige handschriften (Sinaiticus en Vaticanus) eindigt Marcus bij 16:8, bij de vrouwen die bang wegvluchten van het lege graf. De meeste andere handschriften hebben het langere slot. Bijna alle Bijbels drukken het af, vaak tussen haken of met een noot. Over de vraag of Marcus zo eindigde, of dat het eerste slot verloren ging, verschillen onderzoekers van mening.
Marcos 16Dit verhaal ontbreekt in de oudste Griekse handschriften; in andere staat het op een andere plek, zelfs in Lucas. Veel onderzoekers houden het voor een oud en betrouwbaar verhaal over Jezus dat later in Johannes een plek kreeg. Bijbels drukken het af, vaak tussen haken. In het Chinese 和合本 begint hoofdstuk 8 hier zelfs met vers 7:53.
João 8Os autores da Bíblia não conheciam capítulos nem versículos. Estes vieram muito mais tarde, para encontrar facilmente uma passagem.
± 1227
De schrijvers van de Bijbel kenden geen hoofdstukken. Er bestonden wel oudere indelingen, maar de hoofdstukken die wij gebruiken komen van Stephen Langton, een Engelse geleerde in Parijs en later aartsbisschop van Canterbury. Hij deelde de Latijnse Bijbel rond 1227 in; die indeling werd overal overgenomen.
1551
De Parijse drukker Robert Estienne (Stephanus) nummerde de verzen van het Nieuwe Testament in zijn Griekse uitgave van 1551; volgens zijn zoon deed hij dat deels onderweg op reis. Voor het Oude Testament gebruikte hij de versindeling van de Joodse traditie. In 1553 verscheen bij hem de eerste hele Bijbel met verzen. Handig om te zoeken, maar een vers is niet altijd een hele gedachte.
Psalmen
De Septuagint en de Vulgaat tellen de psalmen anders dan de Hebreeuwse Bijbel: ze voegen Psalm 9 en 10 samen, en ook 114 en 115, en splitsen 116 en 147. Van Psalm 10 tot 147 loopt de Griekse en Latijnse telling daardoor meestal één achter. Orthodoxe kerken en oudere katholieke Bijbels gebruiken die telling; de meeste Bijbels nu de Hebreeuwse, soms met het andere nummer erbij.
Opschriften
Veel psalmen beginnen met een opschrift, zoals 'Een psalm van David'. In het Hebreeuws telt dat opschrift als vers 1 (of 1 en 2), in de meeste Engelse Bijbels niet. Daardoor is Psalm 51:3 in de ene Bijbel Psalm 51:1 in de andere. Ook elders schuiven grenzen: Maleachi 4 is in het Hebreeuws Maleachi 3:19–24, Joël 2:28 is daar Joël 3:1 en Jesaja 9:6 is Jesaja 9:5.
As Bíblias católicas e ortodoxas mais antigas numeram os salmos como a Bíblia grega e latina. Escreve o número como a maioria das Bíblias o conta hoje.
O salmo 23 é o salmo 22 na numeração grega e latina.
Com o Fio lês a Bíblia na tua própria língua. Para isso são precisas traduções que possamos mostrar livremente, quase sempre porque são tão antigas que os direitos de autor já expiraram. Aqui lês o que é cada tradução e porque é que o Fio a pode usar.
De Nederlandse Bijbel van 1637, op last van de Synode van Dordrecht vertaald uit het Hebreeuws en Grieks. Eeuwenlang de Bijbel van de Nederlandse protestanten; hier in de spelling van een latere uitgave.
Domínio público
Bijna vier eeuwen oud: vrij van auteursrecht.
De vertaling van de Zwitserse predikant Louis Segond (1810–1885), herzien uitgegeven in 1910. Lang de meest gelezen Franse protestantse Bijbel. Schrijft voor de Godsnaam 'l'Éternel'.
Texto antigo, digital com autorização
De gedrukte tekst van 1910 is oud genoeg om vrij van auteursrecht te zijn. De digitale uitgave die Draad leest, komt van CrossWire, dat hem met toestemming verspreidt. De latere herzieningen (Segond 21, NEG) zijn niet vrij.
Een moderne Engelse herziening van de American Standard Version (1901), sinds eind jaren 1990 door vrijwilligers gemaakt. Gebruikt 'Yahweh' voor de Godsnaam.
Domínio público
Bewust aan het publieke domein gegeven, zodat iedereen hem mag gebruiken. Alleen de naam 'World English Bible' is beschermd: wie de tekst verandert, mag hem niet zo noemen.
Genoemd naar Elberfeld (nu Wuppertal). Gemaakt in kring van de Brethren-beweging, onder anderen door Carl Brockhaus en John Nelson Darby; Nieuwe Testament 1855, hele Bijbel 1871, hier de herziening van 1905. Bekend als heel letterlijk.
Domínio público
De uitgave van 1905 is vrij van auteursrecht.
Casiodoro de Reina, een gevluchte Spaanse monnik, gaf in 1569 in Bazel de eerste volledige Spaanse Bijbel uit, de 'Berenbijbel' (er staat een beer op het titelblad). Cipriano de Valera herzag hem in 1602; hier de herziening van 1909.
Texto antigo, digital com autorização
De gedrukte herziening van 1909 is oud genoeg om vrij van auteursrecht te zijn. De digitale uitgave die Draad leest, komt van CrossWire, dat hem met toestemming verspreidt. De herziening van 1960 is niet vrij.
Giovanni Luzzi, een Waldenzer theoloog, herzag de Italiaanse vertaling van Giovanni Diodati (1607). De 'Riveduta' (herziene) verscheen in de jaren 1920.
Ainda por verificar
getbible.net geeft hem als publiek domein. In Europa klopt dat als Giovanni Luzzi (overleden in 1948) de enige auteur is; dat is nog niet nagekeken.
Een Portugese vertaling die vrijwilligers rond Diego Santos uit het Hebreeuws en Grieks maakten, om een vrije Portugese Bijbel te hebben.
Licença livre (CC BY 3.0 BR)
Geen publiek domein maar een vrije licentie: Creative Commons Naamsvermelding 3.0 Brazilië (CC BY 3.0 BR). Iedereen mag hem gebruiken, met vermelding van de makers.
De Poolse protestantse Bijbel, in 1632 in Gdańsk gedrukt, vertaald onder leiding van Daniel Mikołajewski en Jan Turnowski. Hier een uitgave uit de 19e eeuw.
Domínio público
Vrij van auteursrecht.
In 1919 voltooid door zendelingen van verschillende kerken samen met Chinese medewerkers; 'Union' omdat ze samenwerkten. Nog altijd de meest gelezen Chinese Bijbel onder protestanten. Hier in vereenvoudigde karakters.
Domínio público
Vrij van auteursrecht.
De herziening uit 1961 van de Koreaanse Bijbel, die in 1911 voor het eerst volledig verscheen. Decennialang de Bijbel van de Koreaanse protestantse kerken.
Ainda por verificar
getbible.net geeft hem als publiek domein, en in Korea is hij sinds 2012 vrij. Het Koreaanse Bijbelgenootschap heeft dat lang betwist; daarom noemen we hem niet zeker vrij.
De eerste volledige Bijbel in het Tagalog, de taal van de Filipijnen, uit 1905. 'Ang Dating Biblia' betekent 'de oude Bijbel'.
Domínio público
Vrij van auteursrecht.
De Vietnamese Bijbel van William Cadman en Vietnamese medewerkers, onder wie de schrijver Phan Khôi; Nieuwe Testament 1923, hele Bijbel 1926, hier de herziening van 1934. Nog altijd veel gelezen.
Ainda por verificar
getbible.net geeft hem als publiek domein. Dat is niet overal zeker: Phan Khôi overleed in 1959, en waar het auteursrecht 70 jaar na de dood loopt, is zijn deel tot 2030 beschermd.
Fonte das licenças: getbible.net, de onde o Fio obtém os textos (consultado a 2 de outubro de 2026). Os textos vêm dos módulos da CrossWire. Onde não é certo, isso é indicado. Números sobre traduções: Wycliffe Global Alliance (2024).