How the gospel reached Tiếng Việt speakers
1615–1651
In 1615 begonnen jezuïeten een eerste gemeente in Hội An. Alexandre de Rhodes kwam in 1624 en werkte vooral in het noorden. Met anderen werkte hij het schrift met Latijnse letters uit waarin het Vietnamees nog altijd geschreven wordt; in 1651 gaf hij in Rome een woordenboek en een catechismus uit.
Note: Het Latijnse schrift was het werk van meerdere missionarissen en Vietnamese helpers, niet van één man.
Sources: Wikipedia, “Alexandre de Rhodes” · Wikipedia, “Catholic Church in Vietnam”
How the gospel reached Tiếng Hà Lan speakers
4e–8e eeuw
In de Romeinse tijd waren er al christenen langs de Maas; Servaas wordt de eerste bisschop van Tongeren genoemd. In de zevende eeuw stichtte Amandus abdijen in Gent, en in 695 werd Willibrord bisschop van de Friezen, met Utrecht als zetel. Bonifatius stierf in 754 bij Dokkum.
Note: Servaas' leven is grotendeels legende.
Sources: Wikipedia, “Willibrord” · Wikipedia, “Saint Amand”
How the gospel reached Tiếng Pháp speakers
2e–6e eeuw
In de tweede eeuw had Lyon een kerk met bisschop Pothinus, afkomstig uit Klein-Azië. In 177 werden de christenen van Lyon en Vienne vervolgd; hun brief daarover is bewaard. Irenaeus leidde daarna de kerk. Rond 500 liet koning Clovis zich in Reims dopen door bisschop Remigius.
Note: Het jaar van Clovis' doop is onzeker: historici noemen data tussen 496 en 506.
Sources: Wikipedia, “Martyrs of Lyon” · Wikipedia, “Clovis I”
How the gospel reached Tiếng Đức speakers
3e–9e eeuw
Trier, een Romeinse keizerstad, had al in de derde eeuw een bisschop. In de achtste eeuw organiseerde Bonifatius de kerk in de Duitse landen en stichtte hij Fulda (744). Rond 830 vertelde de Heliand de evangeliën als een Oudsaksisch heldendicht.
Note: De vroegste bisschoppen van Trier zijn vooral uit de overlevering bekend.
Sources: Wikipedia, “Saint Boniface” · Wikipedia, “Heliand”
How the gospel reached Tiếng Anh speakers
3e–7e eeuw
In Romeins Brittannië stierf Alban als martelaar, en in 314 zaten drie Britse bisschoppen op een kerkvergadering in Arles. In 597 landde Augustinus, gestuurd door paus Gregorius, in Kent, waar koning Æthelbert christen werd. Vanuit Iona en Lindisfarne brachten Ierse monniken het evangelie in het noorden.
Note: Wanneer Alban stierf, is onzeker: de derde of het begin van de vierde eeuw.
Sources: Wikipedia, “Augustine of Canterbury” · Wikipedia, “Council of Arles”
How the gospel reached Tiếng Tây Ban Nha speakers
ca. 300 en 1511
Rond 305 kwamen bisschoppen uit heel Hispania samen in Elvira, bij Granada: er waren toen al georganiseerde kerken. In 589 bracht koning Reccared op het concilie van Toledo de Visigoten van het arianisme naar het katholieke geloof. In 1511 werd Santo Domingo het eerste bisdom in Amerika, waar nu de meeste Spaanstaligen wonen.
Note: Dat Jakobus of Paulus zelf in Spanje predikte, is een overlevering; Paulus wilde er wel naartoe (Romeinen 15:24).
Sources: Wikipedia, “Synod of Elvira” · Wikipedia, “Third Council of Toledo”
How the gospel reached Tiếng Italy speakers
1e eeuw
Al voor Paulus kwam, waren er gelovigen in Rome: Priscilla en Aquila kwamen er rond 50 vandaan. Paulus schreef rond 57 zijn brief aan een grote, bestaande gemeente en kwam er later als gevangene. Na de brand van 64 vervolgde Nero de christenen; volgens de overlevering stierven Petrus en Paulus toen in Rome.
Sources: Wikipedia, “Early centers of Christianity”
How the gospel reached Tiếng Bồ Đào Nha speakers
6e eeuw
Het christendom kwam in de eerste eeuwen naar Lusitanië en Galicië. Rond 550 kwam Martinus van Braga uit Pannonië; hij stichtte het klooster van Dume en hielp de Sueven van het arianisme naar het katholieke geloof. In 1681 verscheen het Nieuwe Testament van João Ferreira de Almeida.
Sources: Wikipedia, “Martin of Braga”
How the gospel reached Tiếng Ba Lan speakers
966
Op Paaszaterdag 966 liet vorst Mieszko I zich met zijn hof dopen, mee onder invloed van zijn Tsjechische vrouw Dobrawa. In 968 kreeg Polen zijn eerste bisschop, Jordan, in Poznań. Die doop geldt als het begin van Polen.
Note: Of de doop in Poznań of Gniezno plaatsvond, weten we niet zeker.
Sources: Wikipedia, “Baptism of Poland”
How the gospel reached Tiếng Trung speakers
635, 1601, 1807
Drie keer begon het opnieuw: met Alopen van de Kerk van het Oosten in 635, met de jezuïet Matteo Ricci in Peking in 1601, en met Robert Morrison, die in 1807 aankwam en het Nieuwe Testament in het Chinees vertaalde. De Chinese Bijbel die Draad gebruikt, verscheen in 1919.
Sources: Boston University, History of Missiology, “Morrison, Robert (1782–1834)” · Wikipedia, “Xi'an Stele”
How the gospel reached Tiếng Hàn speakers
1784
In Korea begon de kerk zonder zendelingen. Geleerden lazen christelijke boeken uit China, en in 1784 liet Yi Seung-hun zich in Peking dopen. Thuis doopte hij anderen. Hij stierf in 1801 als martelaar. In 1885 kwamen de eerste protestantse zendelingen, Underwood en Appenzeller.
Sources: Wikipedia, “Yi Seung-hun” · Boston University, History of Missiology, “Underwood, Horace Grant”
How the gospel reached Tiếng Philippines speakers
1521
Op Paaszondag 31 maart 1521 werd tijdens de reis van Magellaan de eerste mis op de Filipijnen opgedragen, en in april lieten de vorst van Cebu en zijn volk zich dopen. Vanaf 1565 bleven de Spanjaarden. In 1593 verscheen in Manilla de Doctrina Christiana, het eerste boek in een Filipijnse taal, in het Spaans en het Tagalog.
Note: Ook hier ging de komst van het geloof samen met kolonisatie.
Sources: Wikipedia, “First Mass in the Philippines” · Wikipedia, “Doctrina Christiana”
How the gospel reached Tiếng Nhật speakers
1549
In 1549 kwam Franciscus Xaverius aan in Kagoshima. Na een snelle groei volgden verboden en vervolging. Christenen rond Nagasaki hielden hun geloof ongeveer 250 jaar in het geheim vol. Op 17 maart 1865 maakten ze zich bekend aan een priester in de nieuwe kerk van Ōura.
Sources: UNESCO World Heritage, “Hidden Christian Sites in the Nagasaki Region”
How the gospel reached Tiếng Ả Rập speakers
1e eeuw
Op het eerste Pinksteren hoorden ook Arabieren de apostelen in hun eigen taal, en Paulus trok na zijn bekering naar Arabië. Voor de islam waren er christelijke Arabische stammen, zoals de Ghassaniden. De oudste Arabische Bijbelhandschriften zijn uit de negende eeuw; de Bijbel die Draad gebruikt, werd in 1865 in Beiroet voltooid.
Sources: Wikipedia, “Bible translations into Arabic” · Wikipedia, “Ghassanids”
How the gospel reached Tiếng Hy Lạp speakers
ca. 49
Het Nieuwe Testament is in het Grieks geschreven. Rond 49 predikte Paulus in Filippi, de eerste stad in Europa waar hij een gemeente stichtte, en daarna in Thessaloniki, Athene en Korinte. Drie van die gemeenten kregen een brief die nu in de Bijbel staat.
Sources: Wikipedia, “Philippi”
How the gospel reached Tiếng Thụy Điển speakers
829
In 829 kwam Ansgar, 'de apostel van het noorden', voor een half jaar naar de handelsstad Birka en vormde er een kleine gemeente. Rond 1000 werd Olof Skötkonung de eerste christelijke koning. In 1541 verscheen de Bijbel in het Zweeds.
Note: De gemeente in Birka hield niet lang stand; Zweden werd pas in de twaalfde eeuw helemaal christelijk.
Sources: Wikipedia, “Ansgar”
How the gospel reached Tiếng Hungary speakers
ca. 972–1000
Grootvorst Géza haalde rond 972 westerse missionarissen naar zijn land en liet zich dopen. Zijn zoon Stefanus werd rond 1000 gekroond als eerste koning en bouwde de kerk in Hongarije uit. In 1590 verscheen de eerste gedrukte Hongaarse Bijbel, van Gáspár Károli.
Sources: Wikipedia, “Stephen I of Hungary”
How the gospel reached Tiếng Séc speakers
863
In 863 kwamen Cyrillus en Methodius naar Groot-Moravië en maakten ze het eerste Slavische alfabet. Methodius doopte waarschijnlijk vorst Bořivoj en Ludmila. De Bijbel van Kralice (1579–1593) werd later een maatstaf voor de Tsjechische taal.
Sources: Wikipedia, “Saints Cyril and Methodius” · Wikipedia, “Bořivoj I”
How the gospel reached Tiếng Malayalam speakers
traditie: 52 · zeker: ca. 849
De Thomaschristenen van Kerala zeggen dat de apostel Thomas in 52 in Kodungallur aan land kwam. Rond 849 legden koperen platen in Kollam de rechten van een kerk vast. In 1841 was de hele Bijbel in het Malayalam vertaald.
Note: Dat Thomas zelf kwam, is een overlevering die historici niet kunnen bewijzen of uitsluiten.
Sources: Wikipedia, “Tharisapalli plates” · Wikipedia, “Bible translations into Malayalam”
How the gospel reached Tiếng Phần Lan speakers
12e eeuw en 1548
Het christendom kwam geleidelijk uit het westen en het oosten. Volgens de legende kwam bisschop Henrik rond 1155 met de Zweedse koning mee en stierf hij als martelaar. Zeker is dat Mikael Agricola in 1548 het Nieuwe Testament in het Fins vertaalde, het begin van het geschreven Fins.
Note: Over bisschop Henrik is weinig met zekerheid bekend.
Sources: Wikipedia, “Mikael Agricola” · Wikipedia, “Bishop Henry”
How the gospel reached Tiếng Na Uy speakers
995–1030
De koningen Olav Tryggvason en Olav Haraldsson voerden het christendom in, vaak met dwang. Olav Haraldsson sneuvelde in 1030 bij Stiklestad en werd daarna als heilige vereerd in Nidaros, nu Trondheim. Al eerder kwam het geloof via handel en contacten met Engeland.
Note: De gedwongen bekeringen zijn vooral bekend uit latere saga's; ze waren echt, en staan haaks op het evangelie.
Sources: Wikipedia, “Olaf Tryggvason” · Wikipedia, “Olaf II of Norway”
How the gospel reached Tiếng Serbia speakers
9e eeuw en 1219
In de negende eeuw werden de Serviërs christen, mee door leerlingen van Cyrillus en Methodius. In 1219 werd Sava de eerste aartsbisschop van een eigen Servische kerk, met zijn zetel in het klooster Žiča.
Sources: Wikipedia, “Christianization of the Serbs” · Wikipedia, “Saint Sava”
How the gospel reached Tiếng Quốc Tế Ngữ speakers
1910–1926
Het Esperanto heeft geen volk, maar wel christenen die het spreken. Zamenhof, de maker van de taal, vertaalde zelf het Oude Testament. In 1910 ontstond in Parijs een katholieke vereniging, IKUE, en in 1911 in Antwerpen een protestantse, KELI. In 1926 verscheen de volledige Bijbel in het Esperanto.
Sources: Wikipedia, “Bible translations into Esperanto” · Wikipedia, “International League of Christian Esperantists”
How the gospel reached Tiếng Nga speakers
ca. 957 en 988
De Russische kerk gaat terug op de doop van het rijk van Kyiv: vorstin Olga liet zich rond 957 dopen, en rond 988 liet vorst Volodymyr zich dopen en daarna de inwoners van Kyiv. Russen, Oekraïners en Belarussen delen die oorsprong. De Russische Bijbel die Draad gebruikt, verscheen in 1876.
Sources: Wikipedia, “Christianization of Kievan Rus'” · Wikipedia, “Russian Synodal Bible”
How the gospel reached Tiếng Ukraina speakers
ca. 957 en 988
In Kyiv liet vorstin Olga zich rond 957 dopen, en rond 988 liet vorst Volodymyr de inwoners van de stad dopen in de Dnipro. In 1581 verscheen in Ostroh de eerste volledige gedrukte Bijbel in het Kerkslavisch, en in 1903 de eerste volledige Bijbel in het moderne Oekraïens.
Sources: Wikipedia, “Olga of Kiev” · Wikipedia, “Ostrog Bible”
How the gospel reached Tiếng Hindi speakers
1580 en 19e eeuw
In 1580 nodigde de Mogolkeizer Akbar jezuïeten uit aan zijn hof in Fatehpur Sikri, om met hen te spreken over hun geloof. In de negentiende eeuw vertaalden Henry Martyn en de zending van Serampore de Bijbel in het Hindoestaans en het Hindi.
Sources: Wikipedia, “Rodolfo Acquaviva” · Boston University, History of Missiology, “Martyn, Henry”
How the gospel reached Tiếng Swahili speakers
1844
De Portugezen waren in de zestiende eeuw in Mombasa, maar er bleef geen kerk. In 1844 kwam Johann Ludwig Krapf; hij schreef de eerste grammatica en het eerste woordenboek van het Swahili en begon met het vertalen van de Bijbel. In 1891 was de hele Bijbel in het Swahili klaar.
Sources: Wikipedia, “Johann Ludwig Krapf” · Dictionary of African Christian Biography, “Hodgson, F. J.”
How the gospel reached Tiếng Bangla speakers
1793–1801
Portugese katholieken bouwden in 1599 de kerk van Bandel. In 1793 kwam William Carey naar Bengalen; eind 1800 werd Krishna Pal in Serampore gedoopt, en in 1801 verscheen het Nieuwe Testament in het Bengaals.
Sources: Boston University, History of Missiology, “Carey, William”
How the gospel reached Tiếng Tamil speakers
1578 en 1706
In 1578 werd een Tamil catechismus het eerste boek dat ooit in Tamilletters werd gedrukt. In 1706 kwamen Bartholomäus Ziegenbalg en Heinrich Plütschau aan in Tranquebar, als eerste protestantse zendelingen in India. Ziegenbalgs Tamil Nieuwe Testament (1714) was het eerste in een Indiase taal.
Sources: Boston University, History of Missiology, “Ziegenbalg, Bartholomäus” · Wikipedia, “Henrique Henriques”
How the gospel reached Tiếng Telugu speakers
1715 en 1805
In 1715 liet Manda Reddy zich met enkele families dopen: de eerste Telugu christenen van wie we weten. In 1805 begon de Londense zendingsvereniging in Visakhapatnam; haar mensen vertaalden het Nieuwe Testament in het Telugu. Later groeide de kerk vooral onder de armste gemeenschappen.
Sources: Wikipedia, “Christianity in Andhra Pradesh”
How the gospel reached Tiếng Marathi speakers
1616
De Engelse jezuïet Thomas Stephens schreef in Goa de Kristapurana, een lang gedicht over het verhaal van de Bijbel in de stijl van de Indiase epen, in het Marathi. Het werd in 1616 gedrukt. Later vertaalde de zending van Serampore de Bijbel in het Marathi.
Sources: Sahapedia, “Kristapurana: an introduction”
How the gospel reached Tiếng Gujarati speakers
1815–1829
In 1815 kwamen zendelingen van de Londense zendingsvereniging naar Surat. In 1820 en 1821 verschenen de eerste Nieuwe Testamenten in het Gujarati, en in 1829 de hele Bijbel. Vanaf 1841 werkten Ierse presbyterianen in Gujarat.
Sources: Wikipedia, “Christianity in Gujarat”
How the gospel reached Tiếng Punjab speakers
1834 en 1873
In 1834 begon in Ludhiana de eerste zending in de Punjab. Rond 1873 liet Ditt, een arme leerbewerker, zich in Sialkot dopen. Hij vertelde het in zijn eigen dorpen verder, en zo ontstond een beweging waarin tienduizenden van de armste Punjabi christen werden.
Sources: Evangelicals Now, “Pakistan's little-known Christian story”
How the gospel reached Tiếng Nepal speakers
1715 en 1951
Van 1715 tot 1769 werkten kapucijnen in de vallei van Kathmandu, tot ze moesten vertrekken. In 1821 verscheen een Nieuw Testament in het Nepalees. Ganga Prasad Pradhan, de eerste Nepalese predikant, vertaalde vanuit Darjeeling de hele Bijbel (1914). Pas na 1951 mochten buitenlanders in Nepal werken, en de kerk groeide vooral na 1990.
Sources: Wikipedia, “Christianity in Nepal” · Wikipedia, “Ganga Prasad Pradhan”