Singing through the centuries

Words

Toegeschreven aan Rabanus Maurus (9e eeuw)

Melody

Gregoriaans, achtste modus

1. Veni, Creator Spiritus,
2. mentes tuorum visita:
3. imple superna gratia,
4. quae tu creasti pectora.

Al meer dan duizend jaar zingt de kerk dit lied om de heilige Geest aan te roepen: met Pinksteren, bij wijdingen en zelfs wanneer kardinalen een nieuwe paus kiezen.

Why it may be shown here: Een Latijnse hymne uit de 9e eeuw op een middeleeuwse melodie: al meer dan duizend jaar van iedereen.
Melody checked in: Graduale Romanum (1961), p. 150* (GregoBase)

Words

Maarten Luther (1529)

Melody

Maarten Luther (1529)

1. Ein feste Burg ist unser Gott,
2. ein gute Wehr und Waffen.
3. Er hilft uns frei aus aller Not,
4. die uns jetzt hat betroffen.
5. Der alt böse Feind
6. mit Ernst er's jetzt meint,
7. groß Macht und viel List
8. sein grausam Rüstung ist,
9. auf Erd ist nicht seinsgleichen.

Het strijdlied van de Reformatie, maar vooral een lied van vertrouwen: hoe groot het gevaar ook is, God is een burcht om in te schuilen.

Why it may be shown here: Woorden en melodie van Luther, die in 1546 stierf. Hier in de gelijkmatige vorm die Bach gebruikte.
Melody checked in: J.S. Bach, koraal 'Ein feste Burg ist unser Gott' (sopraanstem)

Fun to sing along

Words

William Kethe (1561), naar Psalm 100

Melody

Louis Bourgeois, Geneefs Psalter (1551): 'Old Hundredth'

1. All people that on earth do dwell,
2. sing to the Lord with cheerful voice;
3. him serve with fear, his praise forth tell,
4. come ye before him and rejoice.

De melodie komt uit Genève, waar ze bij Psalm 134 hoorde. Engelse vluchtelingen zongen er Psalm 100 op, en zo werd ze in de Engelstalige wereld 'Old Hundredth': de oude honderdste. Misschien de meest gezongen kerkmelodie ooit.

Why it may be shown here: Een melodie uit het Geneefse Psalter van 1551 met een Engelse berijming van 1561: allebei eeuwen vrij.
Melody checked in: Geneefs Psalter 1551, ritmische vorm (Wikipedia, 'Old 100th')

Words

Georg Weissel (1623)

Melody

Uit het gezangboek van Freylinghausen, Halle (1704)

1. Macht hoch die Tür, die Tor macht weit;
2. es kommt der Herr der Herrlichkeit,
3. ein König aller Königreich,
4. ein Heiland aller Welt zugleich,
5. der Heil und Leben mit sich bringt;
6. derhalben jauchzt, mit Freuden singt:
7. Gelobet sei mein Gott,
8. mein Schöpfer reich von Rat.

Georg Weissel, predikant in Königsberg, schreef dit lied in 1623 voor de inwijding van een nieuwe kerk, op de tweede zondag van Advent. Zet de deuren wijd open: de Koning komt eraan.

Why it may be shown here: Weissel stierf in 1635, Freylinghausen in 1739; wie de melodie maakte is onbekend, maar ze werd in 1704 gedrukt.
Melody checked in: Sopraanstem in de zetting van Friedrich Silcher (Duitse Wikipedia, 'Macht hoch die Tür')

Words

Martin Rinkart (1636)

Melody

Johann Crüger (1647)

1. Nun danket alle Gott
2. mit Herzen, Mund und Händen,
3. der große Dinge tut
4. an uns und allen Enden,
5. der uns von Mutterleib
6. und Kindesbeinen an
7. unzählig viel zu gut
8. bis hierher hat getan.

Rinkart was predikant in Eilenburg tijdens de Dertigjarige Oorlog. In één pestjaar begroef hij duizenden mensen, ook zijn eigen vrouw. Toch schreef hij dit danklied, dat later het Duitse Te Deum werd genoemd.

Why it may be shown here: Woorden uit 1636, melodie uit 1647: Rinkart en Crüger stierven in de 17e eeuw.
Melody checked in: J.S. Bach, koraal 'Nun danket alle Gott' (sopraanstem)

Words

Paul Gerhardt (1647)

Melody

Naar 'Innsbruck, ich muss dich lassen' van Heinrich Isaac (ca. 1495)

1. Nun ruhen alle Wälder,
2. Vieh, Menschen, Städt und Felder,
3. es schläft die ganze Welt;
4. ihr aber, meine Sinnen,
5. auf, auf, ihr sollt beginnen,
6. was eurem Schöpfer wohlgefällt.

Het lied verscheen in 1647 in het gezangboek van Johann Crüger. De melodie was eerst het afscheid van een reiziger die Innsbruck verlaat; later zong de kerk er 'O Welt, ich muss dich lassen' op, en Gerhardt maakte er een avondgebed van.

Why it may be shown here: Gerhardt stierf in 1676 en Isaac in 1517: tekst en melodie zijn al eeuwen vrij.
Melody checked in: Melodie zoals in het Evangelisches Gesangbuch (Duitse Wikipedia, 'Nun ruhen alle Wälder')

Words

Joachim Neander (1680)

Melody

Melodie gedrukt in 1665, waarschijnlijk naar een volkswijs

1. Lobe den Herren, den mächtigen König der Ehren;
2. lob ihn, o Seele, vereint mit den himmlischen Chören.
3. Kommet zuhauf,
4. Psalter und Harfe, wacht auf,
5. lasset den Lobgesang hören!

Joachim Neander werd maar dertig jaar. Zijn loflied, vol harpen en psalters, werd een van de bekendste kerkliederen in het Duits; in het Engels heet het 'Praise to the Lord, the Almighty'.

Why it may be shown here: Neander stierf in 1680; de melodie werd al in 1665 gedrukt.
Melody checked in: Duitse Wikipedia, 'Lobe den Herren, den mächtigen König der Ehren' (notenvoorbeeld)

Words

Isaac Watts (1707)

Melody

Edward Miller: 'Rockingham'

1. When I survey the wondrous cross
2. on which the Prince of glory died,
3. my richest gain I count but loss,
4. and pour contempt on all my pride.

Watts kijkt naar het kruis, en alles waar hij trots op was valt weg tegenover zo'n liefde. In Groot-Brittannië zingt men het op 'Rockingham', in Amerika meestal op 'Hamburg' van Lowell Mason.

Why it may be shown here: Watts stierf in 1748 en Miller in 1807: woorden en melodie zijn al lang vrij.
Melody checked in: Miller, 'Rockingham', sopraanstem (Engelse Wikipedia, 'When I Survey the Wondrous Cross')

Words

Latijnse hymne, gedrukt in Keulen (1710)

Melody

Middeleeuwse melodie, uitgegeven door Thomas Helmore (1851)

1. Veni, veni, Emmanuel,
2. captivum solve Israel,
3. qui gemit in exilio,
4. privatus Dei Filio.
5. Gaude, gaude! Emmanuel
6. nascetur pro te, Israel.

Een adventslied dat al eeuwen bidt: kom, Immanuël, 'God met ons'. 'Gaude' betekent 'verheug je'. John Mason Neale vertaalde het in 1851 in het Engels, en zo werd het 'O Come, O Come, Emmanuel'.

Why it may be shown here: De tekst werd in 1710 gedrukt; Helmore, die de melodie in 1851 uitgaf, stierf in 1890.
Melody checked in: Helmore, The Hymnal Noted (1851), in vrij ritme (Engelse Wikipedia, 'O Come, O Come, Emmanuel')

Fun to sing along

Words

Isaac Watts (1719), naar Psalm 98

Melody

Lowell Mason (1839): 'Antioch'

1. Joy to the world! the Lord is come;
2. let earth receive her King;
3. let every heart prepare him room,
4. and heaven and nature sing,
5. and heaven and nature sing,
6. and heaven, and heaven, and nature sing.

Geen kerstlied bedoeld, maar een psalm: Watts las Psalm 98 en zag erin de koning die komt. Nu is het een van de meest gezongen kerstliederen in de Engelstalige wereld.

Why it may be shown here: Woorden van Watts uit 1719, melodie van Mason uit 1839: allebei lang vrij.
Melody checked in: Lowell Mason, The Modern Psalmist (1839), nr. 144

Words

Toegeschreven aan John Francis Wade (ca. 1743)

Melody

Toegeschreven aan John Francis Wade (ca. 1743)

1. Adeste fideles, laeti triumphantes,
2. venite, venite in Bethlehem.
3. Natum videte Regem angelorum.
4. Venite adoremus,
5. venite adoremus,
6. venite adoremus Dominum.

Het Latijnse origineel van 'Komt allen tezamen'. Wie het schreef is niet helemaal zeker: de oudste handschriften zijn van de Engelse kopiist John Francis Wade, die in Frankrijk woonde.

Why it may be shown here: Een Latijns lied uit het midden van de 18e eeuw: maker en melodie zijn al eeuwen vrij.
Melody checked in: Adeste Fideles in F (godsongs.net, abcnotation.com)

Words

Alfonso Maria de' Liguori (1744–1747)

Melody

Alfonso Maria de' Liguori

1. Tu scendi dalle stelle, o Re del cielo,
2. e vieni in una grotta al freddo e al gelo,
3. e vieni in una grotta al freddo e al gelo.
4. O Bambino mio divino,
5. io ti vedo qui tremar;
6. o Dio beato!
7. Ahi quanto ti costò l'avermi amato!
8. Ahi quanto ti costò l'avermi amato!

Het bekendste kerstlied van Italië. Alfonso de' Liguori schreef het in een klooster in Deliceto, bij Foggia. Hij ziet het kind rillen in de kou van de grot en zegt: wat heeft het je gekost dat je van mij hield!

Why it may be shown here: Liguori stierf in 1787; het lied werd in 1755 in Napels gedrukt.
Melody checked in: Italiaanse Wikipedia, 'Tu scendi dalle stelle' (notenvoorbeeld)

Words

Psalmberijming van 1773 (spelling van nu)

Melody

Louis Bourgeois, Geneefs Psalter (1551)

1. 't Hijgend hert, der jacht ontkomen,
2. schreeuwt niet sterker naar 't genot
3. van de frisse waterstromen
4. dan mijn ziel verlangt naar God.
5. Ja, mijn ziel dorst naar de HEER;
6. God des levens, ach, wanneer
7. zal ik naad'ren voor uw ogen,
8. in uw huis uw naam verhogen?

Een hert dat na de jacht snakt naar water: zo verlangt de dichter naar God. Generaties Nederlanders kenden dit vers uit het hoofd. Dezelfde melodie kreeg in Duitsland de woorden 'Freu dich sehr'.

Why it may be shown here: Melodie uit 1551 en een berijming uit 1773: allebei al eeuwen vrij. Hier in gelijke noten, zoals de psalmen eeuwenlang in Nederland klonken.
Melody checked in: Geneefse melodie van Psalm 42, gelijkmatig (sopraan van Bachs koraal 'Freu dich sehr, o meine Seele', zonder versieringen)

Words

John Newton (1779)

Melody

'New Britain', Amerikaanse volksmelodie (gedrukt 1829)

1. Amazing grace! (how sweet the sound)
2. that saved a wretch like me!
3. I once was lost, but now am found,
4. was blind, but now I see.

John Newton was slavenhandelaar. Na een storm op zee kwam hij tot geloof, en later werd hij predikant en tegenstander van de slavenhandel. Hij schreef dit lied over zijn eigen leven: verloren en gevonden, blind en nu ziend.

Why it may be shown here: Newton stierf in 1807; de melodie verscheen in 1829 en werd in 1835 aan zijn woorden gekoppeld.
Melody checked in: 'New Britain', Southern Harmony (1835), John Chambers' abc-collectie

Words

Matthias Claudius (1779)

Melody

Johann Abraham Peter Schulz (1790)

1. Der Mond ist aufgegangen,
2. die goldnen Sternlein prangen
3. am Himmel hell und klar;
4. der Wald steht schwarz und schweiget,
5. und aus den Wiesen steiget
6. der weiße Nebel wunderbar.

Een avondlied: de maan komt op, het bos wordt stil, de mist stijgt uit de weiden. Claudius maakt er een gebed van om rustig te slapen in Gods hand. Het werd een van de bekendste gedichten in het Duits.

Why it may be shown here: Claudius stierf in 1815 en Schulz in 1800: woorden en melodie zijn al lang vrij.
Melody checked in: Schulz, Lieder im Volkston (1790), zoals in de Duitse Wikipedia ('Abendlied', notenvoorbeeld)

Fun to sing along

Words

Joseph Mohr (1816)

Melody

Franz Xaver Gruber (1818)

1. Stille Nacht, heilige Nacht!
2. Alles schläft, einsam wacht
3. nur das traute hochheilige Paar.
4. Holder Knabe im lockigen Haar,
5. schlaf in himmlischer Ruh,
6. schlaf in himmlischer Ruh!

Op kerstavond 1818 zongen hulppriester Joseph Mohr en schoolmeester Franz Gruber dit lied voor het eerst, in de kerk van Oberndorf bij Salzburg, met een gitaar. Het is nu in honderden talen vertaald.

Why it may be shown here: Mohr stierf in 1848 en Gruber in 1863: woorden en melodie zijn al lang vrij.
Melody checked in: Gruber 1818, zoals gezongen (abcnotation.com; Wikipedia 'Silent Night')

Words

Reginald Heber (1826)

Melody

John Bacchus Dykes (1861): 'Nicaea'

1. Holy, holy, holy! Lord God Almighty!
2. Early in the morning our song shall rise to thee;
3. holy, holy, holy! merciful and mighty!
4. God in three Persons, blessed Trinity!

Bisschop Heber schreef het voor Trinitatis, de zondag van de Drie-eenheid. Dykes noemde zijn melodie naar Nicea, de stad van het concilie waar de kerk in 325 over de Drie-eenheid sprak.

Why it may be shown here: Heber stierf in 1826, Dykes in 1876: woorden en melodie zijn al lang vrij.
Melody checked in: Dykes, 'Nicaea' (1861), sopraanstem (Wikipedia)

Fun to sing along

Words

Wilhelm Hey (1837)

Melody

Volksmelodie, opgetekend sinds 1818

1. Weißt du, wie viel Sterne stehen
2. an dem blauen Himmelszelt?
3. Weißt du, wie viel Wolken gehen
4. weithin über alle Welt?
5. Gott der Herr hat sie gezählet,
6. dass ihm auch nicht eines fehlet
7. an der ganzen großen Zahl,
8. an der ganzen großen Zahl.

Weet jij hoeveel sterren er zijn, hoeveel wolken er over de wereld drijven? God heeft ze allemaal geteld, er ontbreekt er geen een. Hey schreef het voor een boekje met fabels voor kinderen.

Why it may be shown here: Hey stierf in 1854; de melodie is een volkswijs die al in 1818 bekend was.
Melody checked in: Liederprojekt, via de Duitse Wikipedia ('Weißt du, wie viel Sternlein stehen')

Words

Henry Francis Lyte (1847)

Melody

William Henry Monk (1861): 'Eventide'

1. Abide with me; fast falls the eventide;
2. the darkness deepens; Lord, with me abide.
3. When other helpers fail and comforts flee,
4. help of the helpless, O abide with me.

Lyte schreef dit lied in 1847, het jaar waarin hij stierf. Het begint bij de avond van een dag en wordt een gebed voor de avond van het leven: blijf bij mij, als alles wegvalt.

Why it may be shown here: Lyte stierf in 1847 en Monk in 1889: woorden en melodie zijn al lang vrij.
Melody checked in: Monk, 'Eventide' (1861), abc-transcriptie van John Chambers (abcnotation.com)

Words

Anoniem Pools kerstlied (eind 18e of begin 19e eeuw)

Melody

Traditioneel

1. Wśród nocnej ciszy głos się rozchodzi:
2. Wstańcie, pasterze, Bóg się wam rodzi!
3. Czym prędzej się wybierajcie,
4. do Betlejem pospieszajcie
5. przywitać Pana.

Een van de bekendste Poolse kerstliederen, een kolęda. Midden in de stille nacht klinkt een stem: herders, sta op, God wordt voor jullie geboren! Haast je naar Betlehem om de Heer te begroeten.

Why it may be shown here: Een anoniem kerstlied, voor het eerst gedrukt in 1853: woorden en melodie zijn vrij.
Melody checked in: Najstarsze polskie kolędy z nutami (1940), via de Poolse Wikipedia; tekst naar de Kantyczki van Karol Miarka (1904), in de spelling van nu

Fun to sing along

Words

Traditioneel Frans kerstlied, gedrukt in 1875–1876

Melody

Volksmelodie uit Lotharingen, uitgegeven door Jean-Romary Grosjean (1863)

1. Il est né, le divin Enfant,
2. jouez hautbois, résonnez musettes !
3. Il est né, le divin Enfant,
4. chantons tous son avènement !

Een vrolijk kerstlied uit Lotharingen: speel op de hobo, laat de doedelzak klinken, het kind is geboren! In de coupletten staat dat de profeten hem al lang hadden beloofd.

Why it may be shown here: Een traditioneel lied; Grosjean, die de melodie in 1863 uitgaf, stierf in 1888.
Melody checked in: Engelse Wikipedia, 'Il est né, le divin Enfant' (notenvoorbeeld)

Fun to sing along

Words

Spiritual, toegeschreven aan Wallace Willis (ca. 1865)

Melody

Spiritual (ca. 1865), bekend door de Fisk Jubilee Singers

1. Swing low, sweet chariot,
2. comin' for to carry me home;
3. swing low, sweet chariot,
4. comin' for to carry me home.
5. I looked over Jordan, and what did I see,
6. comin' for to carry me home?
7. A band of angels comin' after me,
8. comin' for to carry me home.

Volgens de overlevering gezongen door Wallace Willis, een tot slaaf gemaakte man in het Indianengebied (nu Oklahoma). De Fisk Jubilee Singers zongen het over de hele wereld.

Why it may be shown here: Een spiritual uit de 19e eeuw, al in de jaren 1870 gedrukt: woorden en melodie zijn vrij.
Melody checked in: Traditioneel, abc-versie 'Swing Low, Sweet Chariot' (Thornton Rose, abcnotation.com)

Fun to sing along

Words

Spiritual (19e eeuw), gedrukt door John W. Work Jr. (1907)

Melody

Spiritual (19e eeuw)

1. Go, tell it on the mountain,
2. over the hills and everywhere;
3. go, tell it on the mountain
4. that Jesus Christ is born.

Een kerstlied uit de spirituals: wat de herders hoorden, moet iedereen weten. Roep het van de bergen!

Why it may be shown here: Het refrein is een 19e-eeuwse spiritual; de uitgave van 1907 is lang vrij, en Work stierf in 1925.
Melody checked in: Traditioneel, Paul Hardy's Xmas Tunebook (abcnotation.com)

Words

Edmond Budry (1884)

Melody

Georg Friedrich Händel (1747), uit 'Judas Maccabaeus'

1. À toi la gloire, ô Ressuscité !
2. À toi la victoire pour l'éternité !
3. Brillant de lumière, l'ange est descendu,
4. il roule la pierre du tombeau vaincu.
5. À toi la gloire, ô Ressuscité !
6. À toi la victoire pour l'éternité !

De Zwitserse predikant Edmond Budry schreef dit paaslied op een koor van Händel. In het Engels werd het 'Thine Be the Glory'; in Duitsland zingt men op dezelfde melodie het adventslied 'Tochter Zion'.

Why it may be shown here: Budry stierf in 1932 en Händel in 1759: allebei meer dan zeventig jaar geleden.
Melody checked in: Händel, 'Maccabaeus', sopraanstem (Engelse Wikipedia, 'Thine Be the Glory')

Fun to sing along

Words

Anoniem (1885)

Melody

James R. Murray (1887): 'Mueller'

1. Away in a manger, no crib for a bed,
2. the little Lord Jesus laid down his sweet head.
3. The stars in the bright sky looked down where he lay,
4. the little Lord Jesus, asleep on the hay.

Een wiegelied voor het kind in de kribbe. Lange tijd zei men dat Luther het schreef voor zijn kinderen, maar dat klopt niet: het komt uit Amerika, eind 19e eeuw.

Why it may be shown here: De woorden verschenen in 1885, de melodie in 1887: allebei lang vrij.
Melody checked in: Murray, 'Mueller' (1887) (Wikipedia; Folkinfo)

Words

Oud-Iers gedicht; Engels van Mary Byrne (1905), berijmd door Eleanor Hull (1912)

Melody

'Slane', Ierse volksmelodie

1. Be thou my vision, O Lord of my heart;
2. naught be all else to me, save that thou art;
3. thou my best thought, by day or by night,
4. waking or sleeping, thy presence my light.

Een Iers gebed dat volgens de traditie teruggaat tot de vroege Ierse kerk. Het origineel is Oud-Iers; hier staat de Engelse berijming van 1912, zoals ze overal gezongen wordt.

Why it may be shown here: De Engelse woorden zijn van 1905 en 1912; Byrne stierf in 1931 en Hull in 1935, dus ze zijn vrij. De melodie is een oude Ierse volkswijs.
Melody checked in: 'Slane', The Session (thesession.org)