لم يُترجَم خيط بعدُ ترجمةً كاملة إلى العربية. ما لم يُترجَم بعد يظهر بالإنجليزية.
Understanding the Bible
Stories told elsewhere too
A flood, a tower, a sea monster: Israel's neighbours told such stories too. What is the same, what is different, and what does that say?
شروح المقاطع والأسفار متوفرة حاليًا باللغة الهولندية فقط. أما نص الكتاب المقدس والتطبيق نفسه فهما بلغتك، وترجمة الشروح في الطريق.
De Bijbel viel niet uit de lucht in een lege wereld. Israël woonde tussen Egypte, Babylon en de Kanaänieten, en die volken hadden hun eigen verhalen over het begin, over een grote vloed, over zeemonsters en reuzen. Sinds archeologen die teksten in de negentiende eeuw terugvonden, leggen mensen ze naast de Bijbel. Wat blijkt: soms lijken de verhalen sterk op elkaar. En juist daar valt op hoe anders de Bijbel over God en over de mens spreekt.
Christenen lezen die gelijkenissen op meer dan één manier. Sommigen zien er een gedeelde herinnering in aan echte gebeurtenissen, die bij andere volken vervormd werd. Anderen zien Genesis als een tekst die bewust bekende verhalen opnieuw vertelt, om te zeggen wie de ware God is. Beide lezingen houden Genesis voor Gods Woord; ze verschillen in hoe het gelezen wil worden.
Five stories
De schepping en Enuma Elish
Elsewhere:Enuma Elish, Babylonisch scheppingsgedicht, op kleitabletten uit het eerste millennium voor Christus; de stof is ouder.
In the Bible
God spreekt, en het wordt. Licht, hemel, zee, land, planten, zon en maan, dieren en de mens, en op de zevende dag rust. Alles is goed, en de mens is gemaakt naar Gods beeld.
Among the neighbours
De god Marduk verslaat het zeemonster Tiamat in een gevecht en maakt uit haar lichaam hemel en aarde. Daarna worden de mensen gemaakt uit het bloed van een verslagen god, Kingu, om het werk van de goden te doen. Het gedicht eindigt met de bouw van Babylon en Marduks tempel.
What is alike
Een begin met water en duisternis.
Ordening: scheiding van hemel en water, een vaste volgorde.
De mens krijgt een opdracht.
What differs
In Genesis is er geen strijd: God hoeft niemand te verslaan, Hij spreekt.
Zon en maan zijn geen goden maar 'lichten' (Genesis 1:16), gewoon gemaakt.
De mens is geen slaaf van goden, maar beeld van God, gezegend en zorgend voor de aarde.
How Christians read it
Veel uitleggers, ook heel behoudende, zien Genesis 1 hier als een stil antwoord aan Babylon: wat daar goden zijn, zijn hier schepsels. Hoe de zes dagen gelezen moeten worden, daarover verschillen christenen; dat staat bij wetenschap en geloof.
Elsewhere:Het Gilgamesj-epos (tablet XI) en het oudere Atrahasis-epos, waarvan de oudste kopie uit de zeventiende eeuw voor Christus komt; ook een Soemerisch verhaal over Ziusudra.
In the Bible
God ziet dat de aarde vol geweld is. Hij laat Noach een ark bouwen, redt hem, zijn gezin en de dieren, en sluit daarna een verbond met alle leven, met de regenboog als teken.
Among the neighbours
In 1872 las George Smith van het British Museum een kleitablet uit Nineve en vond er een vloedverhaal in. Utnapisjtim bouwt op aanraden van een god een boot, neemt dieren mee, strandt op een berg en laat een duif, een zwaluw en een raaf los. In Atrahasis sturen de goden de vloed omdat het lawaai van de mensen hen uit hun slaap houdt. Na de vloed hebben ze honger, omdat niemand hun nog offers bracht.
What is alike
Een boot met een gezin en dieren, ingesmeerd met pek.
Een berg waarop de boot vastloopt.
Vogels die worden uitgezonden.
Een offer na de vloed.
What differs
Bij Gilgamesj zijn het grillige goden die onderling ruziën; in Genesis is het één God, die rechtvaardig oordeelt en tegelijk redt.
De reden: geen lawaai, maar geweld en het kwade hart van de mens (Genesis 6:5, 11).
Genesis eindigt met een belofte voor alle leven, niet met hongerige goden.
How Christians read it
Sommige christenen zien in de vele vloedverhalen een gedeelde herinnering aan een echte ramp, die Genesis zuiver bewaart. Anderen zien Genesis als een bewuste hervertelling van een bekend verhaal, met een heel andere God in het midden. Over de omvang van de vloed lopen de meningen ook uiteen. Het verhaal van de ark zelf staat op de pagina over de ark.
Elsewhere:De ziggoerats van Mesopotamië, zoals Etemenanki in Babylon, naast de tempel van Marduk; en Enuma Elish, dat de bouw van Babylon door de goden bezingt.
In the Bible
De mensen willen een stad en een toren tot aan de hemel bouwen, 'om een naam te maken'. God daalt af, verwart hun taal en verspreidt hen. De plaats heet Babel.
Among the neighbours
Babylon heette in het Akkadisch Bab-ili, 'poort van god'. De stad was trots op haar trappentoren, die de hemel en de aarde met elkaar moest verbinden. In het scheppingsgedicht bouwen de goden zelf Babylon als hun woonplaats.
What is alike
Gebakken stenen en asfalt als bouwmateriaal (Genesis 11:3), zoals in Mesopotamië.
Een toren die tot aan de hemel moet reiken, net als een ziggoerat.
What differs
Wat Babylon 'poort van god' noemt, maakt Genesis met een woordspeling tot 'verwarring' (het Hebreeuwse balal).
God hoeft niet naar boven gehaald te worden: Hij 'daalt af' om de toren te bekijken, zo klein is die voor Hem.
Met Pinksteren keert het om: één boodschap in vele talen.
How Christians read it
Dat Genesis 11 de grootspraak van Babylon op de korrel neemt, zien uitleggers uit allerlei kerken. Of het verhaal over één bepaalde toren gaat, of over de mensheid die zichzelf groot wil maken, daarover verschillen ze.
Elsewhere:De Baäl-cyclus, gedichten op kleitabletten uit Ugarit (Ras Shamra, Syrië), opgegraven vanaf 1929; uit de dertiende eeuw voor Christus.
In the Bible
Leviathan is een zeemonster. God heeft hem verslagen (Psalm 74), zal hem straffen (Jesaja 27:1), en in Psalm 104 is het gewoon een schepsel dat in de zee speelt. In Job 41 is hij het beeld van wat geen mens kan temmen.
Among the neighbours
In de teksten van Ugarit verslaat de god Baäl (of de godin Anat) Lotan, 'de vluchtende slang, de kronkelende slang, de machtige met zeven koppen'. De zee en het monster staan voor de chaos die de goden moeten bedwingen.
What is alike
Dezelfde naam (Lotan, Leviathan) en bijna dezelfde woorden: Jesaja 27:1 noemt hem ook de vluchtende en kronkelende slang.
Het zeemonster als beeld van chaos en kwaad.
What differs
Bij Ugarit is het een gevecht tussen goden met een open uitkomst. In de Bijbel is Leviathan een schepsel van God, zelfs een speeltje (Psalm 104:26).
De Bijbel gebruikt de oude beelden om te zeggen dat God boven alle chaos staat, ook boven wat mensen het meest vrezen.
In Openbaring komt de draak terug, en de afloop staat vast.
How Christians read it
Christenen lezen Leviathan meestal als een dichterlijk beeld, ontleend aan de taal van de buren, om Gods macht te tonen. Sommigen denken bij Job 41 aan een echt dier, zoals een krokodil. Wat de Bijbel verder over Leviathan zegt, staat bij de engelen en wezens.
Elsewhere:Helden als Gilgamesj, die volgens het epos voor twee derde god en voor een derde mens was; en, veel later, het joodse boek Henoch.
In the Bible
In vier verzen vertelt Genesis 6 over 'zonen Gods' die trouwen met 'dochters der mensen', en over de Nephilim, 'helden van ouds'. Meteen daarna volgt: de boosheid van de mens was groot.
Among the neighbours
De volken rondom vertelden graag over halfgoden en reuzen, kinderen van goden en mensen, die als helden werden geëerd. Gilgamesj, koning van Uruk, is het bekendste voorbeeld.
What is alike
Een verbinding tussen hemelse wezens en mensen.
Beroemde, sterke figuren uit de oertijd.
What differs
Wat elders bewonderd wordt, staat in Genesis in een rij van groeiend kwaad, vlak voor de vloed.
De Bijbel vertelt het kort en zonder heldenverering; de nadruk ligt op Gods oordeel en Gods geduld.
How Christians read it
Wie de 'zonen Gods' waren, is een oude vraag: gevallen engelen, of de nakomelingen van Set, of koningen. Draad zet die lezingen naast elkaar bij de raadsels.
Gelijkenis is geen kopie. Twee verhalen over een vloed kunnen allebei op iets ouders teruggaan, en ze kunnen ook bewust met elkaar in gesprek zijn.
Het verschil zegt het meest. Waar de buren grillige goden, strijd en slavernij tonen, toont de Bijbel één God die spreekt, zorgt, oordeelt en een verbond sluit.
De Bijbel spreekt de taal van zijn tijd. God sprak tot mensen in beelden die ze kenden, zoals Jezus later sprak over zaaiers, munten en wijnzakken.